Η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη, η προέλαση των Χούθι, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και η αναστάτωση στη ναυσιπλοΐα δημιουργούν ένα δεύτερο κρίσιμο μέτωπο για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενέργεια
Όποιος κοιτάξει σήμερα τον χάρτη της Μέσης Ανατολής θα καταλάβει γρήγορα γιατί η διεθνής ανησυχία έχει στραφεί σε δύο πολύ στενά θαλάσσια περάσματα: στα Στενά του Ορμούζ, στην είσοδο του Περσικού Κόλπου, και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας.
Τα δύο σημεία βρίσκονται στις δύο πλευρές της Αραβικής Χερσονήσου. Και αυτή τη στιγμή και τα δύο επηρεάζονται από την ευρύτερη πολεμική σύγκρουση στην περιοχή.
Τι συμβαίνει στην Υεμένη
Τις τελευταίες εβδομάδες οι Χούθι, η ένοπλη οργάνωση της Υεμένης που υποστηρίζεται από το Ιράν, έχουν πραγματοποιήσει μεγάλη προέλαση κατά μήκος της δυτικής ακτής της χώρας προς την περιοχή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Σύμφωνα με το Associated Press, κατέλαβαν το στρατηγικό λιμάνι Μόκα καθώς και νησιά της Ερυθράς Θάλασσας, ενισχύοντας τη θέση τους κοντά σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου. Παράλληλα, οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης έχουν ενταθεί.
Οι Χούθι έχουν επίσης εντείνει τις επιθέσεις εναντίον στόχων στη Σαουδική Αραβία και ενεργειακών υποδομών. Από την άλλη πλευρά, σαουδαραβικές και υεμενίτικες δυνάμεις έχουν πραγματοποιήσει αεροπορικούς βομβαρδισμούς εναντίον θέσεων των Χούθι.
Η εξέλιξη αυτή ουσιαστικά ξανανοίγει σε μεγάλη κλίμακα ένα μέτωπο ενός εμφυλίου πολέμου που ταλαιπωρεί την Υεμένη εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι ένα στενό πέρασμα ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής. Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος περίπου 29 χιλιόμετρα.
Από εκεί περνούν εμπορικά πλοία που συνδέουν την Ασία και τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα και, μέσω του Σουέζ, με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters, τον Ιούνιο ποσότητες πετρελαίου που αντιστοιχούσαν περίπου στο 7% της παγκόσμιας παραγωγής περνούσαν από το συγκεκριμένο πέρασμα.
Γι’ αυτό μία στρατιωτική κλιμάκωση σε αυτή τη μικρή θαλάσσια λωρίδα μπορεί να έχει συνέπειες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά: στο κόστος των μεταφορών, στην τιμή του πετρελαίου, στις ασφαλίσεις των πλοίων και τελικά στις τιμές προϊόντων για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Και στην άλλη πλευρά βρίσκεται το Ορμούζ
Η κατάσταση γίνεται ακόμη σοβαρότερη επειδή την ίδια στιγμή η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν.
Πριν από τη σημερινή σύγκρουση, από το Ορμούζ περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στις 17 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που δημοσίευσε το Reuters, μόλις τέσσερα εμπορικά πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από το στενό, έναντι μέσου όρου περίπου 16 την ημέρα κατά το προηγούμενο δεκαήμερο.
Το Ιράν ανακοίνωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι έπληξε το δεξαμενόπλοιο Trend, με σημαία Τόγκο, υποστηρίζοντας ότι επιχείρησε να περάσει χωρίς άδεια. Το Associated Press σημειώνει ότι δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.
Έτσι, η περιοχή βρίσκεται μπροστά σε ένα ασυνήθιστο πρόβλημα: ταυτόχρονη πίεση και στις δύο βασικές θαλάσσιες εξόδους της Αραβικής Χερσονήσου.
Η Σαουδική Αραβία και η δεύτερη έξοδος του πετρελαίου
Η Σαουδική Αραβία είχε στραφεί περισσότερο προς την Ερυθρά Θάλασσα για τις εξαγωγές της, επειδή η διέλευση μέσω του Ορμούζ είχε γίνει δυσκολότερη.
Το πετρέλαιο μεταφερόταν μέσω του περίπου 1.200 χιλιομέτρων East-West Pipeline προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Όμως και αυτός ο αγωγός δέχθηκε επίθεση και τέθηκε σε μεγάλο βαθμό εκτός λειτουργίας. Αυτό περιόρισε ακόμη περισσότερο τις εναλλακτικές οδούς εξαγωγής και συνέβαλε στην άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου.
Με απλά λόγια: αν το Ορμούζ δυσκολεύει, η Σαουδική Αραβία στρέφεται προς την Ερυθρά Θάλασσα. Αν όμως ταυτόχρονα απειλείται και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τότε και αυτή η εναλλακτική γίνεται επισφαλής.
Η Ευρώπη παρακολουθεί στενά
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη στην περιοχή την αμυντική ναυτική επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES, η οποία έχει ως αποστολή την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ίδια η ΕΕ αναφέρει ότι εμπορικά πλοία εξακολουθούν να περνούν με προστασία των δυνάμεων της επιχείρησης.
Η Ιταλία ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει επιπλέον ναυτική παρουσία για την προστασία των εμπορικών της πλοίων. Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Guido Crosetto δήλωσε ότι απαιτούνται περισσότερα πλοία στην περιοχή, επισημαίνοντας ότι η Ιταλία και η Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν ενεργά στις προσπάθειες ασφάλειας της ναυσιπλοΐας.
Πίσω από τους χάρτες υπάρχουν άνθρωποι
Το πιο σοβαρό όμως δεν είναι μόνο τα πλοία και το πετρέλαιο.
Η Υεμένη αντιμετωπίζει ξανά μαζικό εκτοπισμό πληθυσμού. Η Διεθνής Οργάνωση Μετανάστευσης κατέγραψε από την 1η έως τη 15η Σεπτεμβρίου περισσότερους από 101.000 ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω της κλιμάκωσης στη δυτική ακτή.
Νεότερη ενημέρωση του Reuters, βασισμένη σε στοιχεία οργανισμών του ΟΗΕ, ανέφερε ότι τουλάχιστον 112.000 άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί μέσα στη χώρα μέσα σε περίπου δύο εβδομάδες, ενώ σχεδόν 3.000 είχαν ήδη διαφύγει με πλοιάρια προς το Τζιμπουτί.
Πίσω λοιπόν από τη γεωπολιτική υπάρχει ακόμη μία ανθρωπιστική κρίση: οικογένειες που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, άνθρωποι που ταξιδεύουν με υπερφορτωμένα πλοιάρια και μια χώρα της οποίας οι δομές υγείας και η οικονομία έχουν ήδη αποδυναμωθεί από χρόνια πολέμου.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε από εδώ και πέρα
Το επόμενο διάστημα τρία πράγματα θα είναι καθοριστικά: αν οι Χούθι επεκτείνουν περαιτέρω τον έλεγχό τους γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, αν αυξηθούν οι επιθέσεις σε εμπορικά και ενεργειακά πλοία και αν υπάρξει διπλωματική συμφωνία που θα επιτρέψει μεγαλύτερη και ασφαλέστερη διέλευση από το Ορμούζ.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Kaja Kallas προειδοποίησε στις 15 Σεπτεμβρίου ότι η επέκταση του ελέγχου των Χούθι κατά μήκος της ακτής της Υεμένης θα μπορούσε να θέσει υπό πίεση ακόμη ένα κρίσιμο στενό, με σοβαρές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία.
Η μεγάλη εικόνα
Δεν έχουμε πλέον μόνο μία τοπική σύγκρουση στην Υεμένη.
Έχουμε μια αλυσίδα πολεμικών και γεωπολιτικών εξελίξεων που συνδέει Ιράν, Υεμένη, Σαουδική Αραβία, Ερυθρά Θάλασσα, Ορμούζ και παγκόσμια ναυσιπλοΐα.
Και το πιο ανησυχητικό είναι η γεωγραφία: δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια «στενά» του πλανήτη βρίσκονται ταυτόχρονα μέσα στην ίδια ζώνη αστάθειας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η παγκόσμια ναυσιπλοΐα έχει σταματήσει — πλοία εξακολουθούν να περνούν — αλλά το κόστος, ο κίνδυνος και η αβεβαιότητα έχουν αυξηθεί αισθητά.
Και όταν κλείνει ή απειλείται ένα τόσο μικρό σημείο στον χάρτη, οι συνέπειες μπορούν να γίνουν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Πηγές: Reuters, Associated Press, International Organization for Migration (IOM), European External Action Service / EUNAVFOR ASPIDES.
photo Greek News FL
