Ἡ γλῶσσα ἐκτὸς ἀπὸ λέξεις, ἄθροισμα λέξεων ἢ ἔμψυχη ἑνότητα, εἶναι παραλλήλως καὶ ἕνας ἀριθμὸς συνδυασμῶν διαφόρων συντακτικῶν δομῶν. Πρὶν δύο δεκαετίες (1998) ὅταν ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης Δρ. Πῆτερ Τζόουνς ἔκανε μαθήματα ἀρχαίων Ἑλληνικῶν ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα «Daily Telegraph» μὲ τὸν τίτλο « EUREKA! – Ancient Greek in five weeks », ἔγραφε σχετικῶς: «Ὁ Ἕλληνας μόνο ἀπὸ τὴν γλῶσσα εἶναι ἕξι φορὲς πιὸ ἔξυπνος ἀπὸ ὅσους μιλοῦν ἀγγλικά, διότι μπορεῖ νὰ ἐκφρασθῆ γιὰ τὸ ἴδιο πράγμα μὲ ἕξι διαφορετικοὺς τρόπους ταυτοχρόνως, χωρὶς νὰ ἀλλάξη τὸ νόημα τῆς προτάσεως, ἐνῷ ὁ ἀγγλόφωνος μόνο μὲ ἕνα. »
Καὶ ἀνέφερε τὸ παρακάτω παράδειγμα: Ἂς ποῦμε ὅτι ἔχουμε τὴν φράση «Ὁ Πέτρος χτυπᾶ τὴν μπάλα». Ἡ φράση αὐτὴ στὰ Ἀγγλικὰ μεταφράζεται ὡς « Peter kicks the ball ». Ὁ Ἄγγλος αὐτὴ τὴν φράση δὲν μπορεῖ νὰ τὴν πῆ μὲ κανέναν ἄλλο τρόπο. Ἀντίθετα στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ φράση «Ὁ Πέτρος χτυπᾶ τὴν μπάλα» μπορεῖ νὰ διαβασθῆ μὲ τοὺς ἀκόλουθους τρόπους κρατῶντας κάθε φορὰ σταθερὸ α) τὸ ὑποκείμενο, β) τὸ ρῆμα ἢ γ) τὸ ἀντικείμενο: Παραδείγματος χάριν:
- «Ὁ Πέτρος χτυπᾶ τὴν μπάλα»
- «Ὁ Πέτρος τὴν μπάλα χτυπᾶ»
- «Χτυπᾶ ὁ Πέτρος τὴν μπάλα»
- «Χτυπᾶ τὴν μπάλα ὁ Πέτρος»
- «Τὴν μπάλα ὁ Πέτρος χτυπᾶ»
- «Τὴν μπάλα χτυπᾶ ὁ Πέτρος» *
Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ γλῶσσα εἶναι παραλλήλως καὶ συντακτικὲς συνδυαστικὲς δομές, ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἄποψη ἡ φράση: «Ὁ Πέτρος χτυπᾶ τὴν μπάλα» σὲ κάποιες γλῶσσες ὅπως τὰ ἀγγλικά μπορεῖ νὰ ἐκφρασθῆ μόνον μὲ ἕναν συνδυασμό: Ὑποκείμενο-ρῆμα-ἀντικείμενο (Peter kicks the ball). Ὅλοι οἱ ἄλλοι συνδυασμοὶ θεωροῦνται λανθασμένοι καὶ ἑπομένως ἀποφευκτέοι.
Ἀντιθέτως, στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ ἴδια φράση μπορεῖ νὰ ἐκφρασθῆ ὀρθὰ μὲ ἕξι διαφορετικοὺς συνδυασμούς: Δύο συνδυασμούς, ποὺ νὰ ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ ὑποκείμενο καὶ νὰ ἀντιμεταθέτουν τὶς δύο δεύτερες λέξεις, δύο συνδυασμοὺς ποὺ νὰ ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ ρῆμα μὲ ἀντιμετάθεση τῶν δύο ἄλλων λέξεων καὶ τέλος δύο συνδυασμούς, ποὺ νὰ ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ ἀντικείμενο, σύμφωνα μὲ τὰ προηγούμενα.
Αὐτὸ εἶναι σωστό. Ὅμως ὁ καθηγητὴς ἄθελά του ἔκανε μία παράλειψη. Χρησιμοποίησε γιὰ παράδειγμα μία φράση μὲ τρεῖς λέξεις. Ὅμως αὐτὸ τὸ 3 μιλῶντας μὲ μαθηματικοὺς ὅρους εἶναι «3 παραγοντικό» (3!). Ἕπομένως οἱ συνδυασμοὶ μιᾶς φράσεως μὲ τρεῖς λέξεις εἶναι «3 ἐπὶ 2 ἐπὶ 1» (3Χ2Χ1). Κατ’ ἐπέκταση οἱ συνδυασμοὶ μιᾶς φράσεως μὲ πέντε λέξεις στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι 5 παραγοντικὸ (5!), δηλαδὴ 5 ἐπὶ 4 ἐπὶ 3 ἐπὶ 2 ἐπὶ 1 = 120. Ἑπομένως ἐάν μία φράση ἔχη 10 ἢ 15 λέξεις μποροῦμε νὰ φαντασθοῦμε ὅτι οἱ συνδυασμοὶ ποὺ μποροῦν νὰ γίνουν, στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα, εἶναι κάποια ἑκατομμύρια!
Ὅλες αὐτὲς οἱ ἰδιότητες ποὺ ἀναλύσαμε ἀποτελοῦν μόνο ἕνα μικρὸ μέρος ἀπὸ τὶς ἰδιότητες τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης. Πιστεύω, ὅμως, ὅτι εἶναι ἀρκετὲς γιὰ νὰ μᾶς χαλυβδώσουν καὶ νὰ ἀποτελέσουν τὰ ὅπλα μας γιὰ νὰ ὑπερασπισθοῦμε τὴν γλῶσσα μας ὥστε νὰ τὴν προστατεύσουμε ἀπὸ τοὺς καταστροφεῖς της, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς εὑρίσκονται ἤδη ἐντὸς τῶν τειχῶν.
*Βλέπε καὶ Ἀντωνίου Α. Ἀντωνάκου «Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ γλώσσης», γ΄ ἔκδοσις ΝΕΑ ΘΕΣΙΣ σελ. 129–130.
photo Thumbwind, https://pixabay.com
