Καλημέρα κοινωνία, καλημέρα μητέρες και γονείς.
Σας γράφω σήμερα όχι ως ειδικός, αλλά ως μια μάνα που κοιτάζει το οικογενειακό τραπέζι και νιώθει μια βαθιά, βουβή ανησυχία. Το τραπέζι, που κάποτε ήταν ο «ιερός» χώρος όπου μοιραζόμασταν τη μέρα μας, τις σκέψεις μας, τα γέλια και τους καημούς μας, έχει γίνει πια ένας σιωπηλός σταθμός φόρτισης. Σκυμμένα κεφάλια, μάτια καθηλωμένα σε φωτεινά τετραγωνάκια, δάχτυλα που γλιστρούν ασταμάτητα στην οθόνη. Τα παιδιά μας είναι εκεί με το σώμα, αλλά το μυαλό και η ψυχή τους βρίσκονται κάπου αλλού, «αποσυνδεδεμένα».
Ανησυχώ. Ανησυχώ γιατί βλέπω να χάνεται η σύνδεση με τον πραγματικό μας εαυτό, με την οικογένεια, με τις ρίζες μας. Και μαζί, βλέπω να αργοπεθαίνει η σχέση τους με την ελληνική γλώσσα και το διάβασμα ενός βιβλίου.
Δεν είναι απλώς μια δική μας, υποκειμενική διαίσθηση· οι αριθμοί και οι έρευνες λένε την ίδια σκληρή αλήθεια. Σύμφωνα με την παγκόσμια εκπαιδευτική έρευνα PISA, οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών στην κατανόηση κειμένου παρουσιάζουν συνεχή πτώση τα τελευταία χρόνια. Τα παιδιά μας δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα σύνθετο γραπτό κείμενο, γιατί έχουν συνηθίσει στην ταχύτητα, τη συντομία και την αποσπασματικότητα του διαδικτύου.
Η ψηφιακή επικοινωνία ευνοεί τα «likes», τα emoji, τα ακρωνύμια και τους ξένους όρους. Η γλώσσα μας φτωχαίνει, και όπως πολύ σωστά λένε οι γλωσσολόγοι, όταν φτωχαίνει η γλώσσα, φτωχαίνει και η σκέψη. Όταν ένα παιδί δεν διαβάζει λογοτεχνία, στερείται τις λέξεις που χρειάζεται για να εκφράσει αυτό που το βαραίνει, αυτό που φοβάται, αυτό που αγαπά.
Παράλληλα, έρευνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το λεγόμενο «technoference» – τη διακοπή της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης λόγω της τεχνολογίας. Η υπερβολική χρήση των κινητών συνδέεται άμεσα με την αύξηση του άγχους, της κατάθλιψης και, κυρίως, με τη μείωση της ενσυναίσθησης. Τα παιδιά, κλεισμένα στον εικονικό τους κόσμο, χάνουν την ικανότητα να κοινωνικοποιηθούν ουσιαστικά στο «εδώ και τώρα». Χάνεται η ανθρωπιά, το αυθόρμητο νοιάξιμο, το να κοιτάξεις τον άλλον στα μάτια και να καταλάβεις αν είναι καλά χωρίς να σου στείλει μήνυμα.
Οι ξένοι λαοί κοιτάζουμε με δέος την πολιτισμική κληρονομιά μας και όταν μπορούν να απαγγείλουν λίγους στίχους από τον Όμηρο ή άλλους λαμπρούς Έλληνες νιώθουν περηφάνια ενώ το ελληνικο σχολείο και τα παιδιά μας αποδυόμουν και απαξιώνουν την ελληνική μας γλώσσα.
Αγαπητοί γονείς, η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς γραμματική και συντακτικό· είναι η μνήμη μας, ο πολιτισμός μας, οι ρίζες που κρατούν το δέντρο όρθιο στην καταιγίδα. Και το βιβλίο είναι το καταφύγιο όπου το παιδί μαθαίνει να ησυχάζει, να συγκεντρώνεται και να συνομιλεί με τον εσωτερικό του κόσμο.
Δεν φταίνε τα παιδιά μας. Μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γρήγορο, θορυβώδη και απαιτητικό, που τους επιβάλλει την ψηφιακή παρουσία. Όμως εμείς, ως γονείς, έχουμε ακόμα τη δύναμη να αλλάξουμε το κλίμα μέσα στο ίδιο μας το σπίτι.
Ας κάνουμε μια αρχή, με μικρά αλλά σταθερά βήματα:
- Καθιερώνουμε «ζώνες χωρίς οθόνες»: Το τραπέζι του φαγητού πρέπει να ξαναγίνει ο χώρος της κουβέντας. Κλείνουμε τα κινητά και τα αφήνουμε σε ένα καλάθι στην είσοδο.
- Γινόμαστε το παράδειγμα: Δεν μπορούμε να ζητάμε από το παιδί να αφήσει το TikTok αν εμείς οι ίδιοι σκρολάρουμε ασταμάτητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ας μας δουν να κρατάμε ένα βιβλίο στο χέρι. Ας κλείσουμε τα κινητά πρώτοι και ας ανοίξουμε μια συζήτηση.
- Ξαναζωντανεύουμε τις λέξεις: Ας μιλήσουμε στα παιδιά μας για τις ιστορίες των παππούδων μας, ας τους εξηγήσουμε τη σημασία μιας όμορφης ελληνικής λέξης, ας διαβάσουμε μαζί τους έστω και μία σελίδα πριν κοιμηθούν.
Η ελληνική γλώσσα και η ανθρώπινη σύνδεση δεν ζητούν προστασία από φόβο. Ζητούν παρουσία! Ας είμαστε εκεί, παρούσες και παρόντες, για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να βρουν ξανά τον δρόμο προς τον εαυτό τους, την οικογένεια και την αληθινή ζωή.
Photo Από Senado Federal – Fotos produzidas pelo Senado, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=53990377, https://el.wikipedia.org/wiki/
