Η συζήτηση για την κατάργηση ή τον περιορισμό του βέτο στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι βαθιά πολιτικό ζήτημα. Αφορά το ποιος αποφασίζει, ποιος προστατεύεται και ποιος τελικά μπορεί να επιβληθεί όταν τα συμφέροντα των μεγάλων συγκρούονται με την ασφάλεια των μικρότερων κρατών.
Στις Βρυξέλλες, το επιχείρημα ακούγεται απλό: η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γίνει πιο γρήγορη, πιο αποτελεσματική, πιο «γεωπολιτική». Δεν μπορεί, λένε, ένα κράτος να μπλοκάρει αποφάσεις για εξωτερική πολιτική, κυρώσεις, άμυνα ή διεύρυνση. Η εμπειρία της Ουκρανίας, οι καθυστερήσεις σε αποφάσεις για τη Ρωσία και οι συνεχείς διαφωνίες στο εσωτερικό της Ένωσης χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα μιας Ευρώπης που δυσκολεύεται να κινηθεί όταν απαιτείται ενιαία στάση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα ζητήσει μεγαλύτερη χρήση της ειδικής πλειοψηφίας στην κοινή εξωτερική πολιτική, ενώ σχετικές μελέτες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εξετάζουν το κόστος της ομοφωνίας για την ευρωπαϊκή δράση.
Όμως πίσω από αυτό το θεσμικό επιχείρημα υπάρχει ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα. Τι γίνεται όταν η «ταχύτητα» της Ευρώπης σημαίνει ότι μια μικρή χώρα χάνει το τελευταίο της θεσμικό όπλο; Και τι γίνεται όταν αυτή η μικρή χώρα είναι η Κύπρος, ένα κράτος μέλος της ΕΕ που εξακολουθεί να ζει με τουρκική στρατιωτική κατοχή στο έδαφός του;
Σήμερα, η ένταξη ενός νέου κράτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να απαιτεί ομοφωνία και επικύρωση από όλα τα κράτη μέλη. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση εξηγεί ότι η συνθήκη προσχώρησης πρέπει να εγκριθεί και να επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη και από την υποψήφια χώρα. Αυτό σημαίνει ότι, στο ζήτημα της πλήρους ένταξης, Ελλάδα και Κύπρος διατηρούν ακόμη κρίσιμο θεσμικό ρόλο.
Το πρόβλημα όμως δεν βρίσκεται μόνο στην πλήρη ένταξη της Τουρκίας. Βρίσκεται στα ενδιάμεσα βήματα. Στην Ευρωάμυνα. Στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα. Στην αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης. Στις εμπορικές συμφωνίες. Στους μηχανισμούς συνεργασίας που μπορεί να μη λέγονται «ένταξη», αλλά στην πράξη δίνουν στην Άγκυρα ευρωπαϊκά εργαλεία, χρήματα, πρόσβαση και πολιτική νομιμοποίηση.
Εδώ βρίσκεται ο πραγματικός φόβος Αθήνας και Λευκωσίας. Όχι ότι αύριο το πρωί η Τουρκία θα γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό δεν φαίνεται ρεαλιστικό. Ο φόβος είναι ότι, μέσα από την ανάγκη της Ευρώπης για άμυνα, βιομηχανική παραγωγή, γεωπολιτική συνεργασία και εμπόριο, η Τουρκία θα αποκτήσει σταδιακά θέση στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική χωρίς να έχει εκπληρώσει τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις της απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία και χωρίς να έχει εγκαταλείψει την αναθεωρητική της στάση απέναντι στην Ελλάδα.
Η υπόθεση του νέου ευρωπαϊκού αμυντικού εργαλείου SAFE είναι αποκαλυπτική. Το Συμβούλιο της ΕΕ υιοθέτησε το 2025 έναν μηχανισμό ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες και ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Στο πλαίσιο αυτό τέθηκε και το ζήτημα συμμετοχής τρίτων χωρών. Η Τουρκία, με ισχυρή αμυντική βιομηχανία και ρόλο στο ΝΑΤΟ, έχει σαφές ενδιαφέρον. Η Ελλάδα και η Κύπρος, από την άλλη, έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν όταν ευρωπαϊκά κονδύλια ή ευρωπαϊκοί μηχανισμοί θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αμυντική βιομηχανία μιας χώρας που αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία.
Την ίδια στιγμή, μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ισχυρά συμφέροντα με την Τουρκία. Η Γερμανία είναι ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους της Άγκυρας. Το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει ότι το διμερές εμπόριο έφτασε τα 55 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023 και ότι περισσότερες από 8.000 γερμανικές ή γερμανοτουρκικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στην Τουρκία.
Η Ισπανία επίσης έχει αναπτύξει σημαντικές οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία. Σύμφωνα με στοιχεία του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, το διμερές εμπόριο Τουρκίας και Ισπανίας ανήλθε σε 20,59 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Αυτά τα συμφέροντα δεν είναι από μόνα τους παράνομα ή περίεργα. Τα κράτη κάνουν εμπόριο, υπογράφουν συμβάσεις, προστατεύουν τις επιχειρήσεις τους. Το ερώτημα όμως είναι άλλο. Όταν έρθει η στιγμή της μεγάλης απόφασης, θα μετρήσει περισσότερο η ευρωπαϊκή αρχή της αλληλεγγύης προς δύο κράτη μέλη ή τα οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα των μεγάλων χωρών με την Τουρκία;
Η συζήτηση για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ και Τουρκίας δείχνει ακριβώς αυτή την αντίφαση. Τον Φεβρουάριο του 2026, Ευρωπαϊκή Ένωση και Τουρκία συμφώνησαν να εργαστούν για την επικαιροποίηση της τελωνειακής ένωσης και την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας. Η γλώσσα είναι θετική, ευρωπαϊκή, τεχνοκρατική. Μιλά για ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα, επενδύσεις και οικονομικές δυνατότητες.
Όμως η Τουρκία εξακολουθεί να μην εφαρμόζει πλήρως τις υποχρεώσεις της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει από το 2006 μπλοκάρει οκτώ κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων λόγω των περιορισμών της Τουρκίας σε σχέση με την Κύπρο, ενώ στα συμπεράσματα για τη διεύρυνση υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της για την τελωνειακή ένωση και έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Εδώ λοιπόν βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση αφαιρέσει ή περιορίσει το βέτο σε κρίσιμα πεδία, ποιος θα εμποδίσει μια απόφαση που ευνοεί την Τουρκία, όταν η πλειοψηφία των μεγάλων κρατών θεωρεί ότι τη χρειάζεται για την άμυνα, το μεταναστευτικό, την ενέργεια ή το εμπόριο;
Για τη Γερμανία, η Τουρκία είναι αγορά, βιομηχανικός εταίρος, χώρα με μεγάλη διασπορά και κρίσιμος παίκτης στο ΝΑΤΟ. Για την Ισπανία, είναι οικονομικός και στρατηγικός εταίρος. Για την Ιταλία, τη Γαλλία και άλλους, είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστής και αναγκαίος συνομιλητής. Για την Κύπρο όμως, η Τουρκία είναι η δύναμη που κατέχει έδαφος κράτους μέλους της ΕΕ. Για την Ελλάδα, είναι η χώρα που αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή η διαφορά οπτικής δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από ωραίες ευρωπαϊκές λέξεις.
Οι υποστηρικτές της κατάργησης του βέτο λένε ότι η Ευρώπη πρέπει να λειτουργεί ως παγκόσμια δύναμη. Όμως μια παγκόσμια δύναμη δεν χτίζεται θυσιάζοντας την ασφάλεια των δικών της μελών. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να είναι γεωπολιτική, πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι προστατεύει τα σύνορα, την κυριαρχία και την αξιοπρέπεια των κρατών που ήδη την αποτελούν.
Το βέτο δεν είναι πάντα εργαλείο προόδου. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά. Μπορεί να μπλοκάρει απαραίτητες αποφάσεις. Μπορεί να γίνει όπλο εκβιασμού. Αυτό το γνωρίζουν όλοι στις Βρυξέλλες. Αλλά για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, το βέτο δεν είναι απλώς μηχανισμός καθυστέρησης. Είναι το τελευταίο θεσμικό ανάχωμα απέναντι σε αποφάσεις που μπορούν να ληφθούν από άλλους, για άλλους, εις βάρος τους.
Αν λοιπόν η Ευρώπη θέλει να αλλάξει τους κανόνες, οφείλει πρώτα να απαντήσει καθαρά: τι εγγυήσεις θα έχουν τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν πραγματικές απειλές; Πώς θα διασφαλιστεί ότι η Τουρκία δεν θα μπει από την πίσω πόρτα στην Ευρωάμυνα χωρίς να αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία; Πώς θα διασφαλιστεί ότι η αναβάθμιση εμπορικών σχέσεων δεν θα γίνει δώρο σε μια χώρα που δεν έχει συμμορφωθεί με τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις; Και ποιος θα προστατεύσει την Ελλάδα και την Κύπρο όταν τα μεγάλα ευρωπαϊκά συμφέροντα αποφασίσουν ότι η Τουρκία είναι πολύ χρήσιμη για να μείνει έξω;
Η Ευρώπη δεν δοκιμάζεται μόνο όταν πρέπει να πάρει γρήγορες αποφάσεις. Δοκιμάζεται κυρίως όταν πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην ευκολία της πλειοψηφίας και στη δικαιοσύνη για τα μικρότερα μέλη της.
Αν η κατάργηση του βέτο γίνει χωρίς σκληρές εγγυήσεις για την κυριαρχία, την ασφάλεια και τα εθνικά συμφέροντα των κρατών μελών, τότε δεν θα είναι ευρωπαϊκή εμβάθυνση. Θα είναι μεταφορά ισχύος από τους μικρούς στους μεγάλους.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν η Ευρώπη έγινε πιο αποτελεσματική. Θα είναι αν παρέμεινε πραγματικά ένωση ισότιμων κρατών.
Πηγές
European Parliament Research Service
Council of the European Union
European Commission
Reuters
Associated Press
German Federal Foreign Office
Ministry of Foreign Affairs of Türkiye
Centre for European Reform
photo Dusan_Cvetanovic, https://pixabay.com
