Για να συγκροτηθεί διάλογος, πρέπει να λειτουργεί ο λόγος.
Για να λειτουργήσει ο λόγος, προϋποτίθεται η γλωσσική επικοινωνία
Για να εκφράσει η γλώσσα λόγο και να συστήσει διάλογο, πρέπει να υπάρχει η ανάγκη και η πρόθεση της σχέσης, της κοινωνίας.
Οι παράλληλοι μονόλογοι δεν είναι διάλογος. Η εκτόνωση της ιδιοτέλειας δεν είναι λόγος.
Η υποταγή των λέξεων, των εννοιών και της σύνταξης σε μεθοδεύσεις κατασκευής εντυπώσεων αναιρεί τις προϋποθέσεις της γλωσσικής επικοινωνίας. Η γλώσσα είναι όργανο σχέσης, έκφραση κοινωνίας.
Μια κοινωνία που δεν κοινωνεί, που δεν έχει συλλογικούς στόχους, κοινά οράματα, ποια γλώσσα θα μιλήσει; Περιορίζεται σε ένα στοιχειώδη κώδικα συνεννόησης και το υπόλοιπο της γλωσσικής έκφρασης εμπορευματοποιείται, γίνεται διαφήμιση, επαγγελματικό ιδίωμα, κομματική συνθηματολογία, λογοτεχνικό φτιασίδι, ιδεολογικός κομπασμός. Δεν είναι υπερβολή να πω ότι τραυλίζουμε.
Γιατί φτιάξαμε μια κοινωνία ακοινώνητων ατόμων. Άλλα λέμε, άλλα εννοούμε, άλλα καταλαβαίνει ο συνομιλητής μας, οι επιγενόμενες διευκρινήσεις πολλές φορές, αναπόφευκτες, αναγκαίες, απαραίτητες. Ζούμε σε έναν εκρηκτικό πληθωρισμό πολυποίκιλης εκφραστικής μέσα σε τέλειο κενό απουσίας σχέσεων.
Η γλώσσα της τηλεόρασης, του τύπου, της διαφήμισης ούτε κοινωνεί εμπειρίες ούτε κοινωνείται ως μετοχή σε πραγματικές σχέσεις. Το ίδιο και η γλώσσα των πολιτικών, των συνδικαλιστών, των συσπειρωμένων συμφερόντων. Είναι μια εμπορία και διαχείριση εντυπώσεων, μεθόδευση ψευδαισθήσεων.
Ορισμένες φορές η φενάκη του λόγου ομολογείται έμπρακτα: Όταν ο δημόσιος λόγος είναι κατά πλειοψηφία αναξιόπιστος, εμπορευματοποιημένος, αυτονόητα προσαρμοσμένος στην παραγωγή ψευδαισθητικών εντυπώσεων, τότε δεν υπάρχει μέσο και όργανο για να λειτουργήσει αξιολογική ιεράρχηση, ρεαλιστική αποτίμηση – όχι μόνο βιβλίων, ιδεών, πνευματικής δημιουργίας, αλλά και πολιτικής πράξης, κοινωνικής συμπεριφοράς.
Όταν εξαλειφθούν οι προϋποθέσεις κριτικού λόγου, είναι αδύνατη η κοινωνική κριτική, η αποτίμηση της επιστημονικής, καλλιτεχνικής, επιχειρηματικής δραστηριότητας. Και όταν σε μια κοινωνία δε λειτουργούν φίλτρα κριτικής, ο πρωτογονισμός και η διάλυση κάθε συνοχής επέρχονται αναπότρεπτα.
Τι ενδείκνυται; Μια σωστή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση νομίζω ότι θα έπρεπε να αντιμετωπίσει με πραγματικό δέος ειδικά το πρόβλημα της γλώσσας.
Πιστεύω ότι η νεοελληνική μας γλώσσα είναι η ζωντανή και φυσιολογική εξέλιξη της μακραίωνης γλωσσικής μας παράδοσης,
Πιστεύω ακόμη, ότι η γλώσσα προχωράει με τις διαδοχικές «αναγνώσεις» της προγενέστερης γραπτής παράδοσης, και η μόνη γραμματική που εξασφαλίζει αυτή τη ζωντανή συνέχεια είναι η γραμματική της αρχαίας γλώσσας.
Photo Leonhard_Niederwimmer, www.pixabay.com
