Η ναυτική ισχύς γίνεται ολοένα πιο αθόρυβη, πιο δυσδιάκριτη και πολύ δυσχρηστη γιά άμυνα.
Τα πολεμικά ναυτικά διεθνώς, εξακολουθούν να μετρούν τη δύναμή τους με βάση τον αριθμό των πλοίων, των αεροσκαφών, των πυραύλων και το συνολικό εκτόπισμα του στόλου τους. Ωστόσο, η πραγματικά καθοριστική αναμέτρηση διεξάγεται πλέον κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, εκεί όπου ο ήχος μετατρέπεται σε όραση και ένα σχετικά οικονομικό μη επανδρωμένο υποβρύχιο όχημα (UUV) μπορεί να απειλήσει μέσα αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ.
Το σύστημα” Θαλάσσιος φύλακας“ σχεδιάστηκε ακριβώς για να ανταποκριθεί σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, προσφέροντας συνεχή υποθαλάσσια επίγνωση της κατάστασης και προστατεύοντας υψηλής αξίας στόχους και κρίσιμες υποθαλάσσιες Υποδομές, από, απειλές που κινούνται κάτω από την επιφάνεια.
Τα πλοία διέρχονται.
Τα αεροσκάφη υπερίπτανται.
Οι ανθρώπινοι παρατηρητές κουράζονται.
Ένα ορθά κατανεμημένο ακουστικό σύστημα όμως ακούει διαρκώς.
Η νέα στρατηγική πραγματικότητα στηρίζεται σε τρεις θεμελιώδεις πυλώνες.
Πρώτον, η ναυτική ισχύς είναι πλέον υποθαλάσσια ισχύς. Ο έλεγχος της επιφάνειας έχει περιορισμένη αξία όταν η υδάτινη στήλη και ο θαλάσσιος βυθός παραμένουν ένα επιχειρησιακό «μαύρο κουτί» πληροφοριών.
Δεύτερον, η περιβαλλοντική ανθεκτικότητα αποτελεί προϋπόθεση επιχειρησιακής ασφάλειας. Η μείωση της ακουστικής «ομίχλης» που δημιουργούν η εμπορική ναυτιλία, οι εκβαθύνσεις, τα τεχνικά έργα και οι υπεράκτιες εγκαταστάσεις είναι απαραίτητη τόσο για την αποτελεσματική λειτουργία των αισθητήρων όσο και για τη συμμόρφωση με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Τρίτον, η τεχνολογική υπεροχή απαιτεί επιμονή. Σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ασύμμετρη υποβρύχια απόκρυψη, μόνο η αυτόνομη επιτήρηση επί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο μπορεί να προσφέρει κάλυψη που δεν είναι δυνατόν να εξασφαλίσουν πλοία ή αεροσκάφη που απλώς διέρχονται από μια περιοχή.
Ο έλεγχος της επιφάνειας χωρίς επίγνωση του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος αποτελεί πλέον μια δαπανηρή ψευδαίσθηση.
Το Δόγμα του Mahan στον 21ο Αιώνα
Το έργο του Alfred Thayer Mahan “The Influence of Sea Power upon History “(1890) εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θεμέλια της ναυτικής στρατηγικής.
Ο Mahan υποστήριζε ότι η ισχύς ενός κράτους εξαρτάται από την ικανότητά του να ελέγχει τη θάλασσα, δηλαδή να χρησιμοποιεί τις θαλάσσιες οδούς προς όφελός του, στερώντας ταυτόχρονα αυτή τη δυνατότητα από τον αντίπαλο.
Σήμερα έχουμε αντικαταστήσει τα ιστιοφόρα με πυρηνοκίνητα πλοία και τα σήματα σημαιών με αυτόνομα δίκτυα αισθητήρων. Η βασική λογική όμως παραμένει αναλλοίωτη.
Ο Mahan προσδιόρισε έξι παράγοντες που καθορίζουν τη θαλάσσια ισχύ: τη γεωγραφική θέση, τη μορφολογία των ακτών, την εδαφική έκταση, τον πληθυσμό, τον εθνικό χαρακτήρα και τον χαρακτήρα της κυβέρνησης.
Σήμερα, όμως, η εξίσωση έχει αποκτήσει μία ακόμη διάσταση.
Υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών, ενεργειακοί αγωγοί, υπεράκτιες εγκαταστάσεις, αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, κατανεμημένα δίκτυα αισθητήρων και ακουστικά συστήματα παρακολούθησης αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της θαλάσσιας ισχύος.
Η σύγχρονη εξίσωση είναι απλή:
Η γεωγραφία δημιουργεί ευκαιρίες.
Η βιομηχανία δημιουργεί δυνατότητες.
Η πολιτική ηγεσία δημιουργεί βούληση.
Η υποθαλάσσια επίγνωση αποτρέπει τη στρατηγική τύφλωση.
Οι Ωκεανοί Γίνονται Ολοένα Πιο Θορυβώδεις
Η θάλασσα είναι γεμάτη ήχους.
Εμπορικά πλοία, σεισμικές έρευνες, εκβαθύνσεις, υπεράκτιες κατασκευές, στρατιωτικά σόναρ, αλιευτική δραστηριότητα και βιολογικοί οργανισμοί δημιουργούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο ακουστικό περιβάλλον.
Για τα θαλάσσια θηλαστικά αυτό σημαίνει δυσκολότερη επικοινωνία.
Για τους στρατιωτικούς αισθητήρες σημαίνει ότι αδύναμα ακουστικά ίχνη μπορεί να χαθούν μέσα στον θόρυβο.
Είναι σαν να προσπαθεί κανείς να ακούσει έναν ψίθυρο δίπλα σε έναν αυτοκινητόδρομο.
Ο υποθαλάσσιος θόρυβος μπορεί επίσης να καθυστερήσει αδειοδοτήσεις έργων, να διακόψει επιχειρησιακές δραστηριότητες, να δημιουργήσει περιβαλλοντικές αντιδράσεις και να μειώσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των αισθητήρων.
Έτσι, η περιβαλλοντική παρακολούθηση και η ναυτική ασφάλεια καταλήγουν να εξυπηρετούν τον ίδιο στόχο:
να εντοπίζουν την πηγή, τη θέση, την κίνηση και τη σημασία κάθε υποθαλάσσιου ήχου.
Η Διαρκής Επιτήρηση Υπερτερεί της Στιγμιαίας Παρατήρησης
Το έργο εκβάθυνσης του λιμένα του Μαϊάμι απέδειξε τα όρια της οπτικής επιτήρησης.
Παρατηρητές από αέρος και ομάδες επιφανείας συνέβαλαν στην προστασία θαλάσσιων ειδών κατά τις ανατινάξεις.
Ωστόσο, η οπτική επιτήρηση έχει εγγενείς περιορισμούς.
Η νύχτα κερδίζει.
Η ομίχλη κερδίζει.
Η θολότητα του νερού κερδίζει.
Συχνά ακόμη και η κατάσταση της θάλασσας κερδίζει.
Η ακουστική παρακολούθηση επεκτείνει την επιχειρησιακή αντίληψη μέσα στην υδάτινη στήλη, πέρα από τα όρια της ανθρώπινης όρασης.
Ένα περιπολικό μπορεί να ελέγξει προσωρινά μια περιοχή.
Ένα μόνιμο δίκτυο αισθητήρων, όμως, δημιουργεί «μοτίβα φυσιολογικής δραστηριότητας» (pattern of life), εντοπίζει αποκλίσεις και συνεχίζει να επιτηρεί όταν το περιπολικό έχει ήδη επιστρέψει στον ναύσταθμο.
Το Πρότυπο”Θαλάσσιος φύλακας”
Το νέο στρατηγικό μέτωπο αφορά πλέον την προστασία των Κρίσιμων Υποθαλάσσιων Υποδομών.
Υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, αγωγοί ενέργειας, υπεράκτιες εγκαταστάσεις, ναυτικές βάσεις και προσεγγίσεις λιμένων παραμένουν εκτεθειμένα σε έναν χώρο που εξακολουθεί να παρακολουθείται αποσπασματικά.
Οι παραδοσιακές περιπολίες μπορούν να αποτρέψουν ή να αντιδράσουν.
Δεν μπορούν όμως να εξασφαλίσουν συνεχή επίγνωση ολόκληρης της υδάτινης στήλης.
Η αγνόηση του υποθαλάσσιου χώρου ισοδυναμεί με το να αφήνει κανείς ανοικτή την κύρια είσοδο ενός σπιτιού.
Το “Θαλάσσιος φύλακας” αλλάζει αυτή τη φιλοσοφία μέσω τριών βασικών αξόνων:
- παραγωγή προηγμένων ακουστικών διατάξεων με έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας,
- συνεχής κατανεμημένη ακουστική επιτήρηση γύρω από κρίσιμες υποδομές,
- πλήρης διασύνδεση αισθητήρων, αυτόνομης επεξεργασίας, ασφαλών επικοινωνιών και χερσαίων κέντρων διοίκησης.
Η πραγματική του διαφοροποίηση όμως βρίσκεται στην ολοκλήρωση ολόκληρης της επιχειρησιακής αλυσίδας:
Εντοπισμός – Ταξινόμηση – Αναγνώριση – Αποτροπή.
Ο εντοπισμός ενός UUV λίγα μέτρα πριν από τον στόχο έχει περιορισμένη επιχειρησιακή αξία.
Η έγκαιρη ανίχνευσή του, σε απόσταση που επιτρέπει την ταξινόμηση, την αναγνώριση, την παρακολούθηση και τελικά την αποτροπή, αποτελεί το πραγματικό ζητούμενο.
Το Στρατηγικό Μήνυμα
Η επόμενη ναυτική έκπληξη ίσως να μην εμφανιστεί ποτέ στον ορίζοντα.
Ίσως πλησιάσει αργά.
Αθόρυβα.
Λίγα μόλις μέτρα κάτω από την επιφάνεια.
Ο νικητής δεν θα είναι απαραίτητα εκείνος που διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο — η εμπειρία της Ουκρανίας το απέδειξε.
Θα είναι εκείνος που θα εντοπίσει πρώτος, θα ταξινομήσει ταχύτερα, θα κατανοήσει σωστά την κατάσταση και θα αντιδράσει πριν μια άγνωστη επαφή εξελιχθεί σε κρίση.
Συμπέρασμα
Οι ηγεσίες των ναυτικών οργανισμών οφείλουν να θέσουν ένα απλό ερώτημα:
Γνωρίζουμε πραγματικά τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια γύρω από τις σημαντικότερες υποδομές μας ή απλώς ελπίζουμε ότι μια περιοδική περιπολία θα εντοπίσει εγκαίρως την απειλή;
Εάν η προστασία ενός λιμένα, μιας ναυτικής βάσης, μιας υπεράκτιας εγκατάστασης ή μιας κρίσιμης υποθαλάσσιας υποδομής εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στην οπτική επιτήρηση και στην περιστασιακή παρουσία πλοίων, τότε ίσως έχει έρθει η στιγμή να επανεξεταστεί συνολικά το μοντέλο άμυνας.
Η μάχη για την υδάτινη στήλη έχει ήδη ξεκινήσει.
Πρέπει να αρχίσουμε να ακούμε τί έχει να πεί ο υδάτινος κόσμος, πριν κάποιος αποφασίσει να δοκιμάσει είς βάρος μας το πόσο “κουφοί” είμαστε.
photo Charlottees, https://pixabay.com
