Τον Μάιο του 1993, ο βασιλιάς Χασάν Β΄ του Μαρόκου παραχώρησε μια ιδιαίτερα σημαντική συνέντευξη στη Γαλλίδα δημοσιογράφο Αν Σενκλέρ, για την τηλεοπτική εκπομπή «7 sur 7» του γαλλικού δικτύου TF1. Ανάμεσα στα θέματα που συζητήθηκαν ήταν η παρουσία των Μαροκινών μεταναστών στη Γαλλία και η δυνατότητα πλήρους ενσωμάτωσής τους στη γαλλική κοινωνία.
Οι δηλώσεις του Μαροκινού μονάρχη εξακολουθούν, περισσότερα από τριάντα χρόνια αργότερα, να προκαλούν συζητήσεις. Αποσπάσματα της συνέντευξης επανεμφανίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συχνά απομονωμένα από το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώθηκαν.
Όταν η Αν Σενκλέρ τον ρώτησε για την ένταξη των Μαροκινών στη Γαλλία, ο Χασάν Β΄ εμφανίστηκε κατηγορηματικός. «Δεν θα ενσωματωθούν ποτέ. Ακόμη και αν το θέλουν, δεν θα μπορέσουν», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η πλήρης αφομοίωση μπορεί να πραγματοποιηθεί ευκολότερα μεταξύ ευρωπαϊκών λαών που διαθέτουν συγγενικές πολιτισμικές και ιστορικές καταβολές.
Ο βασιλιάς δεν αναφερόταν γενικά σε όλους τους μετανάστες, όπως παρουσιάζεται σε αρκετές σύγχρονες αναρτήσεις, αλλά κυρίως στους υπηκόους του Μαρόκου που ζούσαν στη Γαλλία. Εκτιμούσε ότι η διαφορετική θρησκεία, η οικογενειακή παράδοση, οι κοινωνικές συνήθειες και ο ισχυρός δεσμός με την πατρίδα τους θα εμπόδιζαν την ολοκληρωτική αφομοίωσή τους.
Προχώρησε, μάλιστα, ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι ένας Μαροκινός που θα προσπαθούσε να απαρνηθεί πλήρως την αρχική του ταυτότητα δεν θα γινόταν απαραίτητα ένας καλός Γάλλος. Παράλληλα, θα κινδύνευε να απομακρυνθεί από τις δικές του ρίζες, χωρίς να αποκτήσει ολοκληρωτικά μια νέα εθνική και πολιτισμική ταυτότητα.
Η θέση αυτή συνδεόταν με την πολιτική που ακολουθούσε τότε το Μαρόκο απέναντι στους πολίτες του που ζούσαν στο εξωτερικό. Το μαροκινό κράτος επιθυμούσε να διατηρούν ζωντανή τη σχέση τους με τη χώρα καταγωγής, τη γλώσσα, τη θρησκεία και τις παραδόσεις τους. Το 1990 είχε ήδη ιδρυθεί το Ίδρυμα Χασάν Β΄ για τους Μαροκινούς του εξωτερικού, με σκοπό τη διατήρηση και την ενίσχυση αυτών των δεσμών.
Η τοποθέτηση του βασιλιά αντανακλούσε, επομένως, και την προσπάθεια του Μαρόκου να μη χάσει πολιτικά, πολιτισμικά και οικονομικά τη μεγάλη κοινότητα των πολιτών του που είχε εγκατασταθεί στην Ευρώπη. Οι Μαροκινοί του εξωτερικού παρέμεναν σημαντικό τμήμα του έθνους και πολύτιμη πηγή οικονομικής υποστήριξης μέσω των χρημάτων που έστελναν στις οικογένειές τους.
Χρειάζεται, ωστόσο, να γίνει μια ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στην ενσωμάτωση και την αφομοίωση. Η ενσωμάτωση σημαίνει ότι ένας άνθρωπος συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας όπου κατοικεί, σέβεται τους νόμους και μοιράζεται τις βασικές δημοκρατικές αξίες της, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει την καταγωγή του. Η αφομοίωση προϋποθέτει σε μεγαλύτερο βαθμό την εγκατάλειψη της προηγούμενης πολιτισμικής ταυτότητας.
Τρεις δεκαετίες μετά τη συνέντευξη, εκατομμύρια άνθρωποι μαροκινής και βορειοαφρικανικής καταγωγής αποτελούν μέρος της γαλλικής κοινωνίας. Πολλοί γεννήθηκαν στη Γαλλία, έχουν τη γαλλική υπηκοότητα και δραστηριοποιούνται στην πολιτική, στην επιστήμη, στις τέχνες, στον αθλητισμό και στην επιχειρηματικότητα. Παράλληλα, όμως, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις που σχετίζονται με τις κοινωνικές ανισότητες, τις διακρίσεις, την περιθωριοποίηση ορισμένων προαστίων, τη θρησκευτική ταυτότητα και την αποδοχή των αξιών της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Η συνέντευξη του Χασάν Β΄ δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη ότι η ενσωμάτωση είναι αδύνατη. Αποτελεί, όμως, ένα σημαντικό ιστορικό τεκμήριο, καθώς αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ένας ηγέτης χώρας προέλευσης αντιλαμβανόταν τότε τη σχέση των μεταναστών με τη νέα τους πατρίδα.
Το βασικό ερώτημα παραμένει επίκαιρο: Μπορεί κάποιος να γίνει πλήρες και ενεργό μέλος μιας νέας κοινωνίας, διατηρώντας παράλληλα τη θρησκεία, την οικογενειακή μνήμη και τις πολιτισμικές του ρίζες; Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι αυτό είναι δυνατό, αλλά απαιτεί αμοιβαία προσπάθεια, σεβασμό στους νόμους, ίσες ευκαιρίες και κοινή αποδοχή των θεμελιωδών δημοκρατικών αξιών.
Πηγές: Η συνέντευξη του Χασάν Β΄ με την Αν Σενκλέρ, μελέτη του International Migration Institute του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, L’Opinion – το ιστορικό της συνέντευξης του 1993.
Photo By © European Communities, 1983, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=115160241, https://en.wikipedia.org/wiki/
