Το νησάκι Χρυσή ή Γαιδουρονήσι, βρίσκεται περίπου 9 ναυτικά μίλια νότια της Ιεράπετρας και αποτελεί έναν επίγειο παράδεισο, με χρυσαφένιες παραλίες -εξ ου και η ονομασία του-, με μεγάλους κέδρους που η ηλικία τους ξεπερνά τα 200 χρόνια και νερά κρυστάλλινα -κυριολεκτικά όμως, καμία σχέση με σχήματα λόγου-, τα οποία με λόγια δεν μπορείς να περιγράψεις, καθώς η χρωματική τους παλέτα περιλαμβάνει όλες τις πιθανές και απίθανες αποχρώσεις μεταξύ του πράσινου και του γαλάζιου! Εξαιτίας του απείρου αυτού φυσικού κάλλους και του διατηρουμένου οικοσυστήματός της, η Χρυσή έχει ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα προστασίας NATURA 2000. Η έκτασή της αγγίζει τα 4.743 τ.χ., ενώ το ανώτερο υψόμετρό της τα 27 μόλις μέτρα και αποτελεί το νοτιότερο φυσικό πάρκο της Eυρώπης.
Στα δυτικά του νησιού έχει εντοπισθεί Mινωϊκός οικισμός, που ήκμασε από το εμπόριο της πορφύρας, δηλαδή της πολύτιμης κόκκινης χρωστικής, που προερχόταν από κογχύλια και χρησιμοποιούνταν για τη βαφή των βασιλικών ρούχων. Πρόσφατα, ανακαλύφθηκε εδώ το μεγαλύτερο εργαστήριο παραγωγής πορφύρας της Μεσογείου. Εκεί δίπλα ακριβώς στέκονται σιωπηλά το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου και ο φάρος του νησιού. Βορειοανατολικά της εκκλησίας, υπάρχει μια παλιά αλυκή και το μοναδικό σπίτι του νησιού, που είναι κτισμένο πάνω σε αρχαίες εγκαταστάσεις. Νότια και νοτιοδυτικά του Αγ. Νικολάου, υπάρχουν πηγάδια και λαξευτοί τάφοι. Ο μεγαλύτερος εξ αυτών είναι Ρωμαϊκής εποχής.
Για να πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, το ταξίδι προς την Χρυσή ξεκινά από τη νύμφη του Λιβυκού, την πανέμορφη Ιεράπετρα, από το λιμάνι της οποίας ξεκινούν καθημερινά οι ημερήσιες κρουαζιέρες προς την Χρυσή, με τα πολυτελή σκάφη της Cretan Daily Cruises. Στο τοπίο της Ιεράπετρας κυριαρχεί το βενετσιάνικο κάστρο της, ο Γεραπετρίτικος Καλές, το οποίο κτίστηκε κατά τα πρώτα χρόνια της Βενετοκρατίας και ισχυροποιήθηκε από τον Φραντζέσκο Μοροζίνι (τον καταστροφέα της Ακρόπολης) το 1626, για να προστατεύει τον μικρό λιμένα, παρόλο που σύμφωνα με την τοπική παράδοση χτίστηκε από τον Γενοβέζο ναύαρχο Ενρίκο Πεσκατόρε το 1212. Η Ιεράπετρα είναι η μεγαλύτερη σε πληθυσμό πόλη της Π.Ε. Λασιθίου και επίσης η τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης, αλλά και το νοτιότερο μείζον οικονομικό, εμπορικό και πολιτικό κέντρο της Ελλάδας. Αποτελεί, επίσης, το μοναδικό αστικό κέντρο στη νότια Κρήτη και σπουδαίο εμπορικό κέντρο εξαγωγής αγροτικών προϊόντων προς την Ευρώπη,
Λίγη ώρα μετά τον απόπλου μας, στον ορίζοντα αναδύεται η λεπτοκαμωμένη σιλουέτα της Χρυσής, της «διαμαντόπετρας» της Μεσογείου! Η αποβίβαση γίνεται στη νότια πλευρά του νησιού, όπου υπάρχει και το μοναδικό λιμάνι, στη θέση «Bουγιού Μάτι». Τα καλωσορίσματα προς τις χιλιάδες των τουριστών που την επισκέπτονται καθημερινά, απευθύνονται με διάφορους πρωτότυπους τρόπους, όπως ζωγραφιστές πινακίδες, το ντόπιο αλάτι από τις φυσικές αλυκές του νησιού και βεβαίως οι πάγκοι ενθυμημάτων, που στήνονται οπουδήποτε υπάρχουν πλήθη εν δυνάμει πελατών, αλλά που στην προκειμένη περίπτωση δίνουν τη δική τους νότα γραφικότητας στο παραδεισένιο νησάκι, καταβάλλοντας φιλότιμες προσπάθειες παντρέματος με το φυσικό τοπίο της Χρυσής.
Από το «Βουγιού Μάτι» υπάρχει διαμορφωμένο μονοπάτι, το οποίο μετά από ολιγόλεπτη πορεία μέσα από το κεδρόδασος, μας οδηγεί στην πλέον εξωτική παραλία του νησιού, την Μπελεγρίνα ή Χρυσή Άμμο, αγγλιστί Golden Beach. Το κεδρόδασος, που εκτείνεται στο κέντρο του νησιού, έχει έκταση 350 στρέμματα, με μέσο όρο 14 δένδρα ανά στρέμμα και μέση ηλικία δένδρων 200-300 χρόνια, καλύπτει δε περίπου το ¼ της συνολικής έκτασης της Χρυσής.
Οι κέδροι έχουν ριζικό σύστημα, που αναπτύσσεται σε ακτίνα τουλάχιστον διπλάσια από το ύψος τους, εκτός όμως από τις τεράστιες αυτές ρίζες, διαθέτουν μια πολύ μεγάλη ποσότητα λεπτότατων ριζών, οι οποίες διαμορφώνουν ένα πυκνό πλέγμα, που συγκρατεί την άμμο. Οι κέδροι του νησιού που συντροφεύουν την πορεία μας, αποτελούν μια σπάνια ποικιλία από κέδρους του Λιβάνου, που φθάνουν σε ύψος μέχρι και τα 10 μέτρα, ενώ ο κορμός τους μπορεί να έχει διάμετρο μέχρι και ενός μέτρου.
Ένα εξωτικό τοπίο, αφρικανικής φυσιογνωμίας θα τολμούσα να πω, η διατήρηση του οποίου, πέρα από τις ηθικές της διαστάσεις, επιβάλλεται και από ένα αυστηρό εθνικό και ευρωπαϊκό θεσμικό καθεστώς προστασίας, το οποίο άπαντες οι επισκέπτες του νησιού οφείλουν να σεβαστούν! Η διαδρομή μέσα από το κεδρόδασος και τους αμμόλοφους είναι πραγματικά μαγευτική, ενώ τα χρώματα των πετρωμάτων είναι εντυπωσιακά, γκριζοπράσινα, καστανοκόκκινα ή μαύρα, με το μεγαλύτερο μέρος του νησιού να καλύπτεται από ψιλή χρυσή άμμο. Τα βασικά πετρώματα της Χρυσής δημιουργήθηκαν με τη στερεοποίηση της λάβας, που εκχύθηκε από υποθαλάσσιο ηφαίστειο, εκατομμύρια χρόνια πριν. Τα 49 είδη απολιθωμάτων (κοράλλια, κοχύλια, πεταλίδες, αχινοί) που έχουν βρεθεί στο νησί, είναι θαλάσσιας προέλευσης και αποτυπώθηκαν πάνω στα ηφαιστειακά πετρώματα πριν από 350.000-70.000 χρόνια, όταν η Χρυσή βρισκόταν ακόμη βυθισμένη κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Η Golden Beach αποτελεί μακράν την πλέον διάσημη και πολυσύχναστη παραλία του νησιού, απέναντι ακριβώς από τις νότιες ακτές της Κρήτης, η οποία κλείνει με το γιγάντιο κορμί της όλο το μήκος του ορίζοντα. Οι βόρειες ακτές (Μπελεγρίνα, Χατζηβόλακας, Καταπρόσωπο) είναι γεμάτες κοχύλια, ενώ κυρίως στην ανατολική πλευρά της βόρειας παραλίας, το πλήθος είναι τόσο μεγάλο, που αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά του νησιού.
