«Γι’ αυτά τα μάρμαρα πολεμήσαμε» – Γιάννης Μακρυγιάννης
Ο ξεσηκωμός των Ελλήνων δεν υπήρξε ούτε μια μεταφυσική «ανάσταση» ενός χαμένου παρελθόντος, ούτε η «γέννηση» ενός νέου έθνους από το μηδέν. Υπήρξε, με την πλήρη ιστορική σημασία της λέξης, μια Εθνεγερσία: ο δυναμικός ξεσηκωμός ενός ζωντανού οργανισμού που δεν έπαψε ποτέ να αναπνέει κάτω από τον ζυγό.
Η Γλώσσα της Αλήθειας
Είναι χαρακτηριστικό ότι η λέξη «Παλιγγενεσία» είναι μεταγενέστερο κατασκεύασμα των λογίων και της θεολογίας. Οι αρχαίοι πρόγονοί μας δεν γνώριζαν αυτόν τον όρο με πολιτική σημασία. Για εκείνους, η ελευθερία ήταν «επανόρθωσις» και «αυτονομία». Η επιμονή στον όρο Εθνεγερσία αποδίδει την πρέπουσα τιμή στην επιβίωση του Ελληνισμού: το Έθνος «σηκώθηκε» (εγέρθηκε) στα πόδια του, όχι γιατί είχε πεθάνει, αλλά γιατί είχε πλέον τη δύναμη να σπάσει τις αλυσίδες του.
Ο Ρήγας και η Προϋπάρχουσα Ταυτότητα
Ο Ρήγας Φεραίος στον «Θούριο» δεν προσπάθησε να «διδάξει» στους υπόδουλους ποιοι είναι. Απευθύνθηκε σε ανθρώπους που μοιράζονταν ήδη την ίδια δυστυχία και τους κάλεσε να θυμηθούν την κοινή τους καταγωγή. Όταν ονομάζει Σουλιώτες, Μανιάτες και νησιώτες, δεν κατασκευάζει μια νέα συμμαχία (εθνογένεση), αλλά επικαλείται μια υπαρκτή ιστορία και ταυτότητα. Το κάλεσμά του βρήκε εύφορο έδαφος ακριβώς επειδή το Έθνος ήταν ήδη εκεί, έτοιμο για την Έγερση. Ο Ρήγας λειτούργησε ως ο «αφυπνιστής» μιας συνείδησης που ποτέ δεν έσβησε.
Η θέση αυτή εδράζεται σε αδιάσειστα στοιχεία: Οι Πυλώνες της Συνέχειας
Πολιτισμική Κιβωτός: Η γλώσσα, η ορθόδοξη πίστη και ο κοινοτισμός κράτησαν την ταυτότητα αλώβητη. Όπως τεκμηριώνει ο ιστορικός Απόστολος Βακαλόπουλος, ο ελληνισμός ανασυντάχθηκε αμέσως μετά την Άλωση, διατηρώντας μια αδιάσπαστη συνείδηση.
Η Συνείδηση των Αγωνιστών: Ο Κολοκοτρώνης διακήρυττε πως «ο Θεός υπέγραψε την ελευθερία της Ελλάδος και δεν ανακαλεί την υπογραφή του». Οι αγωνιστές δεν ένιωθαν «νέο-Έλληνες», αλλά νόμιμοι κληρονόμοι μιας αρχαίας πατρίδας.
Η Νομική Κατοχύρωση της Αυτοχθονίας
Η Εθνεγερσία δεν υπήρξε μόνο στρατιωτική, αλλά και κορυφαία πολιτική πράξη, όπως αποτυπώθηκε στα Συντάγματα του Αγώνα (1822-1827). Στην Επίδαυρο και το Άστρος, οι εξεγερθέντες δεν νομοθετούσαν για έναν λαό που «γεννιόταν» εκείνη τη στιγμή, αλλά για ένα Έθνος που διεκδικούσε την προϋπάρχουσα κυριαρχία του.
Ορίζοντας ως Έλληνες τους «αυτόχθονες», τα κείμενα αυτά αναγνώρισαν ότι το υποκείμενο της ελευθερίας ήταν ο λαός που ανήκε σε αυτό το χώμα από πάντα.
Με το Σύνταγμα της Τροιζήνας (1827), η κυριαρχία ορίστηκε ως ιδιότητα που «ενυπάρχει εις το Έθνος», επικυρώνοντας ότι το Έθνος είναι η ανώτατη και προϋπάρχουσα αρχή, η πηγή κάθε εξουσίας.
Συμπέρασμα
Ενάντια στις σύγχρονες θεωρίες περί «εθνογένεσης» που θέλουν το έθνος δημιούργημα του 19ου αιώνα, η ιστορική πραγματικότητα φωνάζει το αντίθετο. Το 1821 δεν ανακαλύψαμε ποιοι είμαστε· το δείξαμε στον κόσμο. Ήταν η στιγμή που η συσσωρευμένη ενέργεια αιώνων αντίστασης μετατράπηκε σε πολιτική πράξη.
Όπως έγραψε και ο Κωστής Παλαμάς:
«Και στο σκοτάδι το βαθύ και στη σκλαβιά τη μαύρη
το φως ο Έλληνας θα βρει και το σπαθί θα λάβρει!»
Δεν ξαναγεννηθήκαμε. Σηκωθήκαμε.
Βιβλιογραφία :
Ιστορική Συνέχεια:
Παπαρρηγόπουλος, Κ., Ιστορία του Ελληνικού Έθνους.
Βακαλόπουλος, Α., Ιστορία του Νέου Ελληνισμού.
Σβορώνος, Ν., Το Ελληνικό Έθνος: Γένεση και Διαμόρφωση.
Συνταγματική Ιστορία:
Σβώλος, Α., Τα Ελληνικά Συντάγματα (1822-1975).
Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Έκδοση Βουλής των Ελλήνων.
Πνευματική Αφύπνιση:
Ρήγας Φεραίος, Θούριος & Νέα Πολιτική Διοίκηση.
Κοντογιώργης, Γ., Η Ελληνική Δημοκρατία του Ρήγα Βελεστινλή.
Photo Από Θεόδωρος Βρυζάκης – https://www.nationalgallery.gr/artwork/o-palaion-patron-germanos-evlogei-ti-simaia-tis-epanastasis/, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1076802, https://el.wikipedia.org/wiki/
