Στον χάρτη των σύγχρονων ογκολογικών προκλήσεων, λίγες παθήσεις περιβάλλονται από τόση σιωπή όσο ο καρκίνος των ωοθηκών. Παγκοσμίως, η νόσος ευθύνεται για περισσότερους από 200.000 θανάτους κάθε χρόνο —με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 207.000 έως 235.000 ετήσιες απώλειες σύμφωνα με τα επίσημα επιδημιολογικά δεδομένα και τις διεθνείς καταγραφές— παραμένοντας ο πιο θανατηφόρος γυναικολογικός καρκίνος. Στις αναπτυγμένες χώρες αποτελεί τον δεύτερο πιο συχνό γυναικολογικό καρκίνο και, παρά το γεγονός ότι εμφανίζεται λιγότερο συχνά από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ή του ενδομητρίχου, η απουσία ενός αξιόπιστου τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου οδηγεί στη διάγνωσή του κυρίως σε προχωρημένα στάδια, καθώς τα πρώιμα συμπτώματα συγχέονται εύκολα με καθημερινές, ήπιες παθήσεις.
Επιμέλεια συνέντευξης: Ρούλα Σκουρογιάννη
Με αφορμή τον Σεπτέμβριο ως Μήνα Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών και την 20ή Σεπτεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Γυναικολογικής Ογκολογίας (World GO Day), η ανάγκη για σωστή ενημέρωση και στενή συνεργασία με εξειδικευμένους επιστήμονες καθίσταται πιο κρίσιμη από ποτέ. Για να χαρτογραφήσουμε τους πραγματικούς κινδύνους, συνομιλήσαμε με τον διακεκριμένο Γυναικολόγο – Ογκολόγο, Δρ. Βασίλειο Σιούλα*, ο οποίος φωτίζει τις κρίσιμες πτυχές μιας νόσου που απαιτεί απόλυτη προσοχή και έγκαιρη δράση.
- Πόσο συχνός είναι σήμερα ο καρκίνος των ωοθηκών;
«Ο καρκίνος των ωοθηκών αποτελεί σήμερα τον δεύτερο πιο συχνό γυναικολογικό καρκίνο στις αναπτυγμένες χώρες. Σύμφωνα με τα διεθνή στατιστικά, τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου των ωοθηκών θα διαγνωστούν σε προχωρημένο στάδιο, δηλαδή όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει αρκετά. Ο σημαντικότερος λόγος που εμποδίζει την έγκαιρη διάγνωση είναι η απουσία χαρακτηριστικών συμπτωμάτων στα αρχικά στάδια».
- Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες κινδύνου;
«Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Ο πρώτος είναι η ηλικία άνω των 60 ετών. Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η πρώιμη έναρξη της περιόδου ή η καθυστερημένη εμμηνόπαυση, καθώς και η γενετική προδιάθεση —κυρίως οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και το σύνδρομο Lynch— σε συνδυασμό με το κληρονομικό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών ή του μαστού στην οικογένεια. Επιπλέον, η ατοκία και η υπογονιμότητα, καθώς και η ενδομητρίωση, αποτελούν, επίσης, αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου».
- Είναι αλήθεια ότι ο καρκίνος των ωοθηκών δεν ξεκινά πάντα από τις ωοθήκες;
«Ακριβώς. Ο πιο συχνός τύπος καρκίνου των ωοθηκών λέγεται υψηλής κακοήθειας, ορώδες καρκίνωμα και, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύαμε για πολλά χρόνια, σχεδόν ποτέ δεν ξεκινάει στην πραγματικότητα από τις ίδιες τις ωοθήκες. Η αρχική κυτταρική αλλοίωση ονομάζεται STIC (serous tubal intraepithelial carcinoma) και εντοπίζεται στις σάλπιγγες. Δυστυχώς, το STIC δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν διαγιγνώσκεται ούτε με το γυναικολογικό υπερηχογράφημα ούτε με τους καρκινικούς δείκτες. Με εξαίρεση την τυχαία ανεύρεσή του σε βιοψία μετά από αφαίρεση των σαλπίγγων, δεν υπάρχει σήμερα κάποιος τρόπος έγκαιρης αναγνώρισής του».
- Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος;
«Στα συμπτώματα, που μπορεί να προκαλέσει ο καρκίνος των ωοθηκών, περιλαμβάνονται η διάταση της κοιλιάς, η απώλεια όρεξης ή ο γρήγορος κορεσμός με το φαγητό, καθώς και το άλγος ή το αίσθημα πίεσης στην περιοχή της πυέλου, της κοιλιάς ή στην οσφύ. Πολλές γυναίκες αναφέρουν επίσης ανεξήγητες μεταβολές στο σωματικό βάρος ή έντονο αίσθημα κόπωσης, αλλαγές στις εντερικές συνήθειες —κυρίως νεοεμφανιζόμενη δυσκοιλιότητα— καθώς και συμπτώματα από το ουροποιητικό σύστημα, όπως η συχνουρία ή η επιτακτική ανάγκη για ούρηση. Τέλος, η αιμορραγία ή οι ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις μετά την εμμηνόπαυση αποτελούν επίσης σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται».
- Πότε πρέπει μια γυναίκα να ανησυχήσει πραγματικά;
«Από όσα περιέγραψα γίνεται αντιληπτό πως τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών δεν είναι χαρακτηριστικά και μπορούν να συνοδεύουν και άλλες, συνήθως καλοήθεις, παθήσεις, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή την ενδομητρίωση. Όταν, όμως, επιμένουν για περισσότερες από δύο εβδομάδες —για παράδειγμα ένα επίμονο «φούσκωμα» της κοιλιάς— δεν θα πρέπει να αγνοούνται, ακόμη και αν τελικά, μετά την επίσκεψη σε Γυναικολόγο εξειδικευμένο στην Ογκολογία, αποδειχθεί η καλοήθης φύση τους. Αυτό ισχύει εξίσου και για τις νεότερες γυναίκες, ειδικά όταν το οικογενειακό τους ιστορικό αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου».
- Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο ρόλος του γυναικολόγου ογκολόγου, ακόμη και για υγιείς γυναίκες;
«Είναι ευρέως γνωστό πως οι Γυναικολόγοι που έχουν εξειδικευτεί στην Ογκολογία είναι οι πιο κατάλληλοι ιατροί για να χειρουργούν ασθενείς με πρώιμο και προχωρημένο καρκίνο ωοθηκών, αφού οδηγούν στα καλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Στις μέρες μας, όμως, ο ρόλος τους είναι καίριος ακόμα και στις υγιείς γυναίκες. Χάρη στην αφοσίωσή τους σε θέματα γυναικολογικού καρκίνου, δίνουν τον χρόνο που κάθε γυναίκα χρειάζεται για να εκπαιδευτεί διεξοδικά πάνω στους προδιαθεσικούς παράγοντες του καρκίνου των ωοθηκών και στα “ύπουλα” συμπτώματά του, ενθαρρύνοντάς την να μιλήσει άμεσα για οτιδήποτε νέο παρατηρήσει. Αναλύουν, επίσης, λεπτομερώς το οικογενειακό ιστορικό της κάθε γυναίκας, ώστε να αναγνωρίσουν όσες θα ωφελούνταν από γονιδιακό έλεγχο μέσω εξέτασης αίματος. Τέλος, συζητούν μαζί της τα πλεονεκτήματα της προφυλακτικής αφαίρεσης των σαλπίγγων, με ή χωρίς τις ωοθήκες, στο τέλος του οικογενειακού προγραμματισμού, απαντούν στις αγωνίες της και, το σημαντικότερο, εξατομικεύουν τη σύστασή τους ανάλογα με τον ξεχωριστό κίνδυνο που η κάθε γυναίκα έχει για να εκδηλώσει καρκίνο των ωοθηκών».
*Ο Γυναικολόγος Ογκολόγος Δρ. Βασίλειος Σιούλας έχει εξειδικευτεί στη Γυναικολογική Ογκολογία στο διεθνούς φήμης Memorial Sloan Kettering Cancer Center της Νέας Υόρκης, ενώ είναι απόφοιτος του προγράμματος Χειρουργικής Ηγεσίας του Πανεπιστημίου Harvard. Σήμερα, είναι Διευθυντής της Δ΄ Κλινικής Γυναικολογικής Ογκολογίας και Γραμματέας του Επιστημονικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ, ενώ, σε ακαδημαϊκό επίπεδο, έχει εκλεγεί Clinical Associate Professor στο University of Nicosia της Κύπρου.
