Πρόλογος:
Αφορμή αυτού του κειμένου μου έδωσε το άρθρο της φιλολόγου κυρίας Ελένης Δρακάκη «60 αρχαίες ελληνικές φράσεις που χρησιμοποιούμε σήμερα! » με ημερομηνία
30 Απριλίου, 2024.
Η κυρία φιλόλογος αναφέρει ότι αυτό το ρητό είναι αρχαιοελληνικής προέλευσης.
Απορώ πως μία φιλόλογος , όταν δημοσιεύει κάτι δεν το ερευνά πρώτα.Το κακό ότι καί το « Πανελλήνιο Δίκτυο Καθηγητών» το δημοσίευσε
Λυπάμαι που τα σημερινά παιδιά παραπληροφορούνται.
Επίσης πολλοί συγγαφείς αποδίδουν αυτήν την πολιτική στρατηγική στον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας (~350 π.Χ.), ο οποίος χρησιμοποίησε το ελληνικό ισοδύναμο διαίρει καὶ βασίλευε για να κυριαρχήσει στις ελληνικές πόλεις-κράτη. Μέγα σφάλμα και αυτό το αποδεικνύω παρακάτω.
Προέλευση της φράσης Διαίρει και Βασίλευε
Το ρητό «διαίρει και βασίλευε» δεν προέρχεται από την αρχαία ελληνική γραμματεία,ούτε και την έχουμε συναντήσει στην Βυζαντινή γραμματεία αλλά είναι νεότερη απόδοση της λατινικής έκφρασης divide et impera.
Η λατινική φράση divide et impera έγινε ευρέως γνωστή κατά τη νεότερη εποχή.
Συνδέθηκε στενά με τα έργα και τη σκέψη στοχαστών όπως ο Νικολό Μακιαβέλι.Αργότερα μεταφράστηκε στις σύγχρονες γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης και της νέας ελληνικής.
Ιστορική πραγματικότητα
Η ιδέα υπήρχε πολύ πριν αποκτήσει τη συγκεκριμένη γλωσσική μορφή.Ρωμαίοι στρατηλάτες, όπως ο Ιούλιος Καίσαρας, εφάρμοσαν μεθόδους για να υποτάξουν γειτονικές φυλές.
Ο Φίλιππος ήθελε συμμαχιες
Η φράση διαιρεί και βαασίλευε ήταν αντίθετη του πολιτισμού των αρχαίων ελληνων
Η φιλοσοφία του «διαίρει και βασίλευε» έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις θεμελιώδεις αξίες, την πολιτική σκέψη και την ίδια τη δομή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Η ιδέα αυτή ήταν ξένη προς το ελληνικό πνεύμα για αρκετούς βασικούς λόγους:
. Η έννοια του «Βασιλεύειν» στην Κλασική Ελλάδα
Για τους αρχαίους Έλληνες της κλασικής εποχής, η απόλυτη μοναρχία (το βασίλευε) θεωρούνταν ξεπερασμένο πολίτευμα, ταυτισμένο με τους «βαρβάρους» (π.χ. την Περσική Αυτοκρατορία) ή με την τυραννία.
Οι ελληνικές πόλεις-κράτη εκτιμούσαν πάνω από όλα την ατομική ελευθερία και την αυτονομία της κάθε πόλης.
Η επιβολή ενός μόνιμου ηγεμόνα που θα κυβερνούσε μέσω της σκόπιμης διχόνοιας των υπηκόων του ήταν μια ιδέα πολιτικά αποκρουστική για τα δημοκρατικά ή ολιγαρχικά ιδεώδη της εποχής.
Το Ιδανικό του «Ομόαιμου» και του «Ομόγλωσσου»
Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, η συνείδηση της κοινής ελληνικής ταυτότητας βασιζόταν στο «Όμαιμον» (κοινό αίμα), το «Ομόγλωσσον» (κοινή γλώσσα), τα «Θεών ιδρύματα κοινά και θυσίαι» (κοινή θρησκεία) και τα «Ήθεα ομότροπα» (κοινά έθιμα).
Παρά τους συχνούς πολέμους μεταξύ των πόλεων (που γίνονταν για λόγους ισχύος και ηγεμονίας, όχι ως μέρος ενός σχεδίου μόνιμης υποδούλωσης μέσω δόλου), η στρατηγική επιδίωξη των Ελλήνων στοχαστών ήταν πάντα η ομόνοια και η συνεργασία απέναντι σε εξωτερικούς κινδύνους.
Η Πανελλήνια Ιδέα
Μεγάλοι διανοητές, όπως ο ρήτορας Ισοκράτης, αφιέρωσαν το έργο τους στην προώθηση της πανελλήνιας ένωσης.
Ο Ισοκράτης υποστήριζε ότι οι εσωτερικές συγκρούσεις αποδυναμώνουν την Ελλάδα και καλούσε σε κοινή εκστρατεία κατά των Περσών για να σταματήσει ο αλληλοσπαραγμός.
Η θεωρία του «διαίρει και βασίλευε» προϋποθέτει έναν ηγεμόνα-τύραννο που θέλει τους υπηκόους του αδύναμους και χωρισμένους, ενώ το ελληνικό πνεύμα αναζητούσε τη συμμαχία ισχυρών, αυτόνομων εταίρων.
Ρωμαϊκή vs Ελληνική Πολιτική Σκέψη
Η φράση divide et impera ταιριάζει απόλυτα στην πολιτική της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία κατέκτησε τον τότε γνωστό κόσμο στρέφοντας τη μία επαρχία ή φυλή ενάντια στην άλλη, ώστε να μην μπορούν να ενωθούν εναντίον της Ρώμης.
Οι Ρωμαίοι διοικούσαν ως κεντρική, συγκεντρωτική εξουσία. Αντίθετα, οι Έλληνες, ακόμα και στις περιόδους ακμής μεγάλων συμμαχιών (όπως η Αθηναϊκή ή η Πελοποννησιακή Συμμαχία), λειτουργούσαν με το σύστημα των συμμαχιών (επιμαχιών) και όχι με το μοντέλο «απόλυτος άρχοντας και υποτελείς».
Επομένως το «διαίρει και βασίλευε» δεν είναι απλώς μια φράση που δεν ειπώθηκε στα αρχαία ελληνικά, αλλά αποτελεί μια ιδεολογική έννοια ξένη και αντίθετη προς τον πολιτισμό και τις αξίες των αρχαίων Ελλήνων.
Η ανάγκη για ενότητα στον αρχαίο ελληνικό κόσμο εκφραζόταν με τον πιο εμβληματικό τρόπο μέσω της Ιερής Εκεχειρίας και των Πανελλήνιων Αγώνων.
Η Ιερή Εκεχειρία (Εκεχειρία)
Διακοπή εχθροπραξιών: Όλες οι πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των ελληνικών πόλεων-κρατών σταματούσαν υποχρεωτικά.
Διάρκεια: Αρχικά κρατούσε έναν μήνα και αργότερα επεκτάθηκε σε τρεις μήνες.
Σκοπός: Η ασφαλής μετακίνηση αθλητών και θεατών προς και από την Ολυμπία.
Θρησκευτική εγγύηση: Η συμφωνία ήταν προστατευμένη από τον Δία, καθιστώντας την παραβίασή της ύβρη.
Ποινές: Οι πόλεις που παραβίαζαν την εκεχειρία αποκλείονταν από τους Αγώνες και πλήρωναν βαριά πρόστιμα.
Πανελλήνιοι Θεσμοί Ενότητας
Οι τέσσερις μεγάλοι στεφανίτες αγώνες λειτουργούσαν ως συνδετικός κρίκος του ελληνισμού:
|
Αγώνες |
Τόπος Διεξαγωγής |
Τιμώμενος Θεός |
|
Ολύμπια |
Ολυμπία |
Δίας |
|
Πύθια |
Δελφοί |
Απόλλωνας |
|
Ίσθμια |
Ισθμός Κορίνθου |
Ποσειδώνας |
|
Νέμεα |
Νεμέα |
Δίας |
Πώς Αποτυπωνόταν η Ενότητα
Κοινή ταυτότητα: Οι Αγώνες υπενθύμιζαν στους Έλληνες το «όμαιμον» (κοινή καταγωγή), το «ομόγλωσσον» και τη κοινή θρησκεία.
Αποκλειστικότητα: Δικαίωμα συμμετοχής είχαν αυστηρά και μόνο όσοι ήταν ελεύθεροι Έλληνες πολίτες.
Αμφικτιονίες: Πολιτικο-θρησκευτικές ενώσεις πόλεων (όπως των Δελφών) που προστάτευαν τα ιερά και επέβαλαν το δίκαιο.
Ειρηνική ευγενής άμιλλα: Ο πόλεμος μετατοπιζόταν από το πεδίο της μάχης στο στάδιο, με έπαθλο την ηθική δόξα (ένα στεφάνι ελιάς).
Η τοποθέτηση του Φιλίππου Β’ ως εκφραστή του «διαίρει και βασίλευε» αποτελεί ιστορική ανακρίβεια, καθώς η στρατηγική του βασίστηκε στην ακριβώς αντίθετη φιλοσοφία.
Η πολιτική των συμμαχιών του Φιλίππου
Συνέδριο της Κορίνθου: Ο Φίλιππος δεν επεδίωκε να κρατήσει τις ελληνικές πόλεις-κράτη μόνιμα διχασμένες. Αντίθετα, ίδρυσε το 337 π.Χ. το Κοινό των Ελλήνων (τη μετέπειτα γνωστή ως Λίγκα της Κορίνθου μια πανελλήνια πολιτική και στρατιωτική συμμαχία.
Πανελλήνια ενότητα: Στόχος του ήταν να ενώσει τις δυνάμεις όλων των Ελλήνων υπό τη δική του ηγεμονία, ώστε να δημιουργήσει ένα κοινό μέτωπο για την εκστρατεία εναντίον της Περσικής Αυτοκρατορίας.
Διπλωματία και επιγαμίες: Χρησιμοποίησε συστηματικά τις συμμαχίες μέσω γάμων και τη διπλωματία για να σταθεροποιήσει τα σύνορα του μακεδονικού βασιλείου, εντάσσοντας γειτονικούς λαούς και ελληνικές πόλεις σε ένα ευρύτερο δίκτυο συνεργασίας
Η ρητορική περί «διαίρεσης» προήλθε κυρίως από τους πολιτικούς του αντιπάλους, όπως ο Δημοσθένης στην Αθήνα, οι οποίοι παρουσίαζαν τις διπλωματικές του κινήσεις ως προσπάθεια αποδυνάμωσης των παραδοσιακών δυνάμεων. Στην πραγματικότητα, ο Φίλιππος πίστευε ότι η ισχύς βρισκόταν στην ένωση και τη συμμαχία.
Η στρατηγική του Φιλίππου Β΄ για την επίτευξη της πανελλήνιας ένωσης αποτελεί ένα από τα πιο αριστοτεχνικά δείγματα διπλωματίας στην αρχαιότητα. Μετά τη νίκη του στη Μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ., ο Φίλιππος δεν λειτούργησε ως αιμοσταγής κατακτητής, αλλά ως διορατικός πολιτικός.
Αντί να ισοπεδώσει τις ηττημένες πόλεις, χρησιμοποίησε μία σειρά από προσεκτικά σχεδιασμένα βήματα για να τις οδηγήσει מרκιά στην ίδρυση του Κοινού των Ελλήνων (ή Συνεδρίου της Κορίνθου).
Η Πολιτική της «Γενναιόδωρης Ειρήνης» (Παράδειγμα της Αθήνας)
Ο Φίλιππος γνώριζε ότι η βίαιη υποταγή θα γεννούσε μελλοντικές επαναστάσεις.
Ειρήνη του Δημάδου: Πρόσφερε εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους στην ηττημένη Αθήνα.
Επιστροφή αιχμαλώτων: Επέστρεψε τους Αθηναίους αιχμαλώτους χωρίς λύτρα και μάλιστα με τιμητική συνοδεία (υπό τον νεαρό Αλέξανδρο και τον Αντίπατρο).
Διατήρηση αυτονομίας: Δεν εγκατέστησε μακεδονική φρουρά στην Αθήνα ούτε κατέλυσε το δημοκρατικό της πολίτευμα, κερδίζοντας τον σεβασμό των πολιτών της.
Η Απομόνωση των Αμετανόητων (Παράδειγμα της Σπάρτης)
Όπου η γενναιοδωρία δεν απέδιδε, ο Φίλιππος εφάρμοζε διπλωματική και γεωγραφική απομόνωση.
Η Σπάρτη αρνήθηκε κατηγορηματικά να συνεργαστεί.
Φίλιππος δεν πολιόρκησε τη Σπάρτη, καθώς αυτό θα απαιτούσε χρόνο και αίμα.
Αντίθετα, εισέβαλε στη Λακωνία και απέδωσε τα αμφισβητούμενα εδάφη στους γείτονές της (Μεσσήνιους, Αρκάδες, Αργείους). Με αυτόν τον τρόπο αποδυνάμωσε τη Σπάρτη και ταυτόχρονα εξασφάλισε την αιώνια ευγνωμοσύνη των υπολοίπων Πελοποννησίων.
Το Πρόσχημα του Κοινού Εχθρού
Για να ενώσεις διαφορετικές πλευρές, χρειάζεσαι έναν κοινό σκοπό. Ο Φίλιππος χρησιμοποίησε το ιδανικότερο επιχείρημα για την εποχή: την εκδίκηση εναντίον των Περσών για τη βεβήλωση των ελληνικών ιερών κατά τα Μηδικά (150 χρόνια πριν).
Αυτό έδωσε στις ελληνικές πόλεις ένα ισχυρό κίνητρο.
Μετέτρεψε τη μακεδονική ηγεμονία από «κατοχή» σε «ιερή συμμαχία».
Το Θεσμικό Πλαίσιο της Λίγκας της Κορίνθου (337 π.Χ.)
Το Κοινό των Ελλήνων δεν ήταν μια απλή υπογραφή ειρήνης, αλλά ένας συλλογικός οργανισμός με σύγχρονες ομοσπονδιακές βάσεις:
Αυτονομία και Ελευθερία: Κάθε πόλη διατηρούσε το πολίτευμά της, τους νόμους της και την ελευθερία του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας.
Απαγόρευση εσωτερικών πολέμων: Οι πόλεις-μέλη ορκίζονταν να μην πολεμήσουν ποτέ αναμεταξύ τους.
Το Συνέδριο (Βουλή): Δημιουργήθηκε ένα αντιπροσωπευτικό σώμα όπου κάθε πόλη είχε ψήφο ανάλογα με τη στρατιωτική της ισχύ. Το Συνέδριο αυτό δίκαζε τις διαφορές και έπαιρνε τις μεγάλες αποφάσεις.
Ο Ηγεμών: Ο Φίλιππος ορίστηκε «Στρατηγός Αυτοκράτωρ» (αρχιστράτηγος) της συμμαχίας, έχοντας την εκτελεστική εξουσία μόνο για τον πόλεμο κατά των Περσών, χωρίς να αναμιγνύεται στα εσωτερικά των πόλε.ων
Με αυτές τις μεθόδους, ο Φίλιππος πέτυχε αυτό που οι Αθηναίοι, οι Σπαρτιάτες και οι Θηβαίοι απέτυχαν να κάνουν για αιώνες με τη βία: να ενώσει την Ελλάδα κάτω από μία κοινή εθνική στρατηγική, στρώνοντας τον δρόμο για τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Αρχαία και Νεωτερική Χρήση
Μετάφραση από τα Αγγλικά από τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Ιούλιος Καίσαρας:
Εφάρμοσε διάσημα τη στρατηγική κατά τη διάρκεια των Γαλατικών Πολέμων για να εμποδίσει τις Κελτικές φυλές να σχηματίσουν ένα ενιαίο μέτωπο εναντίον της Ρώμης.
Νικολό Μακιαβέλι:
Διέδωσε την τακτική στην πρώιμη σύγχρονη πολιτική λογοτεχνία, περιγράφοντάς την ρητά ως στρατιωτική στρατηγική στην πραγματεία του του 1521, « Η Τέχνη του Πολέμου. »
Ναπολέων Βοναπάρτης:
Χρησιμοποιούσε συχνά τη στρατηγική παράλληλα με τη δική του παραλλαγή, divide ut regnes («διαίρει για να βασιλεύσεις»).
Αποικιακή Εποχή
Η στρατηγική έγινε το βασικό πλαίσιο διακυβέρνησης για τις ευρωπαϊκές αποικιακές αυτοκρατορίες. Αξιοσημείωτα, το 1859, ο Βρετανός Κυβερνήτης της Βομβάης, Λόρδος Έλφινστόουν, έγραψε ρητά: «Το Divide et impera ήταν ένα παλιό ρωμαϊκό σύνθημα και θα είναι δικό μας», θεσμοθετώντας το για να εκμεταλλευτεί τις θρησκευτικές και εθνοτικές διαιρέσεις στη βρετανική Ινδία.
Η ακριβής φράση “divide et impera” δεν εμφανίζεται σε κανένα σωζόμενο κείμενο από την αρχαία Ρώμη. Αντίθετα, η έννοια περιγράφηκε για πρώτη φορά με διαφορετικές λέξεις από αρχαίους συγγραφείς και η κυριολεκτική λατινική φράση εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε έντυπη μορφή αιώνες αργότερα κατά την Αναγέννηση και τις αρχές της σύγχρονης εποχής.Τα πιο διάσημα ιστορικά κείμενα που εννοιολογούν ή αναφέρουν ρητά τη φράση περιλαμβάνουν:. Ιούλιος Καίσαρας, Σχόλια για τον Γαλλικό (περίπου δεκαετία του 40 π.Χ.) Ενώ ο Καίσαρας δεν χρησιμοποίησε ποτέ τις ακριβείς λέξεις «διαίρει και βασίλευε», κατέγραψε τον ακριβή στρατηγικό τύπο στο κείμενό του για τους Γαλατικούς Πολέμους:
«Ipse Diviciacum Haedum magnopere cohortatus docet necesse esse manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore pugnandum sit».
Μετάφραση: «Εξήγησε επειγόντως στον Διβίκιακο των Αιδουανών την αναγκαιότητα διαίρεσης των εχθρικών δυνάμεων, ώστε να μην χρειάζεται να πολεμούν τόσο μεγάλο πλήθος ταυτόχρονα».
Το La Bilancia Politica του Τραϊάνο Μποκαλίνι (1678)
Στον Ιταλό σατιρικό συγγραφέα Τραϊάνο Μποκαλίνι αποδίδεται ευρέως μία από τις πρώτες σαφείς αναφορές στην κυριολεκτική φράση «διαίρει και βασίλευε» ως τυποποιημένο αξίωμα σε κείμενα πολιτικών επιστημών, αναφέροντάς την ως ένα τυπικό εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ηγεμόνες για να χειραγωγήσουν διαφορετικές παρατάξεις.
Τα Ινστιτούτα των Νόμων της Αγγλίας του Σερ Έντουαρντ Κόουκ (1644)
Στην αγγλική νομική ιστορία, ο νομικός Έντουαρντ Κόουκ επέκρινε ρητά την ακριβή λατινική φράση στο Κεφάλαιο Ι του Τέταρτου Ινστιτούτου του: «Explosum est illud diverbium: Διαίρει, & impera, cum radix & vertex imperii in obedientia subjectorum consistat».
Μετάφραση: «Απορρίπτεται αυτή η κοινή παροιμία: Διαίρει και βασίλευε, αφού η ρίζα και η κορυφή της εξουσίας στηρίζονται στην υπακοή των υπηκόων».
Το Reisebilder του Χάινριχ Χάινε (1826–1831)
Στην ιστορία της λογοτεχνίας, ο Γερμανός ποιητής Χάινριχ Χάινε συνόψισε περίφημα τη μετάβαση της φράσης σε πολιτικό σύνθημα γράφοντας: «Διαίρει και βασίλευε!
Ancient and Modern Usage
Julius Caesar:
Famously put the strategy into action during the Gallic Wars to keep Celtic tribes from forming a unified front against Rome
Niccolò Machiavelli:
Popularized the tactic in early modern political literature, explicitly detailing it as a military strategy in his 1521 treatise, The Art of War
Napoleon Bonaparte:
Frequently utilized the strategy alongside his own variation, divide ut regnes (“divide so that you may reign”).
Colonial Era
The strategy became the core governance framework for European colonial empires. Notably, in 1859, the British Governor of Bombay, Lord Elphinstone, explicitly wrote, “Divide et impera was an old Roman motto, and it shall be ours,” institutionalizing it to exploit religious and ethnic divisions in British India.
The British game of ‘divide and rule’ *
Instead, the concept was first described in different words by ancient authors, and the literal Latin phrase first appeared in print centuries later during the Renaissance and early modern eras.The most famous historical texts that conceptualize or explicitly mention the phrase include:1. Julius Caesar’s Commentarii de Bello Gallico (c. 40s BC)While Caesar never used the exact words “divide et impera,” he wrote down the exact strategic formula in his Gallic Wars
text:”Ipse Diviciacum Haedum magnopere cohortatus docet necesse esse manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore pugnandum sit.”
Translation: “He explained urgently to Diviciacus of the Aeduans the necessity of dividing the enemy’s forces, so that they would not have to fight so great a multitude at one time.”
Traiano Boccalini’s
La Bilancia Politica (1678)Italian satirist Traiano Boccalini is widely credited with one of the earliest explicit references to the literal phrase “divide et impera” as a formalized maxim in political science text, citing it as a standard tool used by rulers to manipulate different factions.
Sir Edward Coke’s Institutes of the Lawes of England (1644)
In English legal history, jurist Edward Coke explicitly criticized the exact Latin phrase in Chapter I of his Fourth Institute:
“Explosum est illud diverbium: Divide, & impera, cum radix & vertex imperii in obedientia subjectorum consistat
“Translation: “That common saying is rejected: Divide and rule, since the root and the summit of authority rest upon the obedience of the subjects.”
Heinrich Heine’s Reisebilder (1826–1831)
In literary history, the German poet Heinrich Heine famously summarized the phrase’s transition into a political motto by writing: “Divide et impera! —
Βιβλιογραφία
Sir Edward Coke: Το έργο του Institutes of the Lawes of England (1644)
Traiano Boccalini: Ο Ιταλός σατιρικός συγγραφέας στο έργο του La Bilancia Politica (1678) αναφέρεται συχνά ως ένας από τους πρώτους που χρησιμοποιούν το “divide et impera” ως κοινή πολιτική αρχή .
Sir Francis Bacon: Χρησιμοποίησε την παραλλαγή “separa et impera” σε επιστολή του προς τον Ιάκωβο Α’ το 1615 .
James Madison: Σε επιστολή του προς τον Τόμας Τζέφερσον το 1787, αποκαλεί το “Divide et impera” ως “το καταραμένο αξίωμα της τυραννίας” .
A dictionary of Greek and Roman antiquities / by various writers ; ed. by William Smith,
Immanuel Kant: Στο δοκίμιό του Perpetual Peace (1795), το “Divide et impera” αναφέρεται ως ένα από τα τρία πολιτικά αξιώματα
Ιστορίαι (Ηροδότου)/Ουρανία
Ισοκράτης:
Panegyricus (Πανηγυρικός): Ο πιο διάσημος λόγος του, όπου καλεί τις ελληνικές πόλεις να ενωθούν εναντίον των Περσών. Αυτή είναι η κεντρική πηγή για την πανελλήνια ιδέα.
To Philip (Προς Φίλιππον): Ο λόγος με τον οποίο απευθύνεται στον Φίλιππο Β’ της Μακεδονίας, καλώντας τον να ηγηθεί μιας κοινής ελληνικής εκστρατείας εναντίον της Περσίας.
On the Peace (Περί Ειρήνης) και Panathenaicus (Παναθηναϊκός): Λόγοι που αφορούν την Αθήνα, την εσωτερική της πολιτική και την κριτική του σε λάθος πολιτικές επιλογές που οδηγούν σε διαμάχες.
Δημοσθένης:
Demosthenes, Speeches 1-17 (University of Texas Press, 2011): Αυτός ο τόμος, στη σειρά Oratory of Classical Greece, περιέχει μεταφράσεις των σωζόμενων συμβουλευτικών λόγων του Δημοσθένη.
Three Olynthiacs (Ολυνθιακοί Α, Β, Γ): Λόγοι που προτρέπουν τους Αθηναίους να βοηθήσουν την Όλυνθο εναντίον του Φιλίππου.
Four Philippics (Φιλιππικοί): Οι διασημότεροι λόγοι του, όπου καταγγέλλει τον Φίλιππο ως απειλή για την ελευθερία της Αθήνας και όλης της Ελλάδα
Photo Από Fotogeniss – Έργο αυτού που το ανεβάζει, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=25564881, https://el.wikipedia.org/wiki/
