“Ο Μικρός Ναυτίλος”

“Ο Μικρός Ναυτίλος” είναι το τρίτο μεγάλο συνθετικό έργο του Οδυσσέα Ελύτη.  Γράφτηκε την περίοδο της Χούντας στο Παρίσι και την Αθήνα, από το 1970 ως το 1974 και πέρασε τη δοκιμασία του χρόνου προτού κυκλοφορήσει σε βιβλίο, όπως και τα άλλα δυο μεγάλα συνθετικά  έργα του ποιητή: το “Άξιον Εστί”  που έκανε 10 χρόνια και η “Μαρία Νεφέλη” 17. Δείγμα της εξαντλητικής επιμονής του Ελύτη στο απόλυτο.

Το έργο αποτελείται από 3 ενότητες. Ο τίτλος της κάθε μιας είναι από κάποιο στίχο ποιητή της παράδοσης, που ο Ελύτης αγαπούσε ιδιαίτερα. Το “και με φως και με θάνατον” είναι από τον Ανδρέα Κάλβο, και περιλαμβάνει καθαρώς ποιητικά μέρη. Το “Μυρίσαι το άριστον” είναι από τον Ρωμανό τον Μελωδό με μικρά πεζά, όπως το προαναφερθέν για τον κονιορτό της ψυχής, που έχουν μεν ποιητικό υπόστρωμα αλλά και θεωρητικό χαρακτήρα. Το “Όττω τις έραται” (= Ό,τι αγαπά ο καθένας) αποτελεί μια ανθολόγηση έργων μουσικής, ζωγραφικής και ποίησης. Εκεί υπάρχουν ακόμη και γλωσσάρια και απλές στιγμές αισθήσεων που μέσα στην όλη σύνθεση, χρησιμεύουν σαν ιντερμέδια.

Στις ενότητες της τόσο πολύπλοκης ποιητικής σύνθεσης “Ο Μικρός Ναυτίλος”  που διαρκώς δημιουργεί ξαφνιάσματα στον αναγνώστη, υπεισέρχεται ένας “Προβολέας”, ο οποίος προβάλλει σκηνές από την αρχαία, τη μεσαιωνική και τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Με λόγια απλά, σαν ουδέτερη καταγραφή,  ανεπηρέαστη από συναίσθημα, αναφέρονται περιστατικά που φωτίζουν σκηνές καθοριστικές για τον Έλληνα και τις καταστροφικές συνέπειες διχαστικών ενεργειών του. Έτσι στον τέταρτο και τελευταίο “προβολέα” η τελευταία καταχώρηση,  στεγνή όπως όλες οι άλλες, οι οποίες μιλούν μόνο με την απλή αναφορά τους, είναι για τον Μακάριο.

Μέρες που είναι επισημαίνεται μια σημαδιακή αναφορά στην Κύπρο, μέσα από  τον λόγο ενός ποιητή που μετρούσε τις λέξεις όπως ο χρυσοχόος το υλικό του.

Γράφει ο  Κώστας Σερέζης

διαπρεπής Κύπριος Δημοσιογράφος

photo Unknown (Mondadori Publishers), Public domain, via Wikimedia Commons