Βασισμένο σε αληθινά γενονότα – μια ιστορία σε συνέχειες
Έρωτας και πτυχία: μια αόρατη προίκα
Η κορη μου ήταν ένα εύκολο παιδί, δε με κούραζε καθόλου. Ήταν ήσυχη στο σπίτι και τα πήγαινε καλά στο σχολείο. Τίποτα δεν την ενοχλούσε, τίποτα δεν την απασχολούσε. Αφού ήταν τόσο καλή μαθήτρια, την πήγα να μάθει και γαλλικά. Την πήγα στην τετάρτη τάξη του δημοτικού, γιατί δεν επιτρεπόταν πιο νωρίς τα παιδιά να πάνε για ξένη γλώσσα. Το παράρτημα της Γαλλικής Ακαδημίας ήταν ακριβώς κάτω από την πόρτα μας. Έκανε αυτή τη μόνο δραστηριότητα, επειδή τα παιδιά δεν παρακολουθούσαν διάφορες δραστηριότητες όπως τώρα που πάνε πολλές γλώσσες, καράτε και άλλα πράγματα. Ίσως αυτά τα πράγματα να υπήρχαν και τότε, αλλά εγώ δεν είχα τον χρόνο.
Επί δέκα χρόνια, μέχρι τα τρία παιδιά μου να μεγαλώσουν, δεν ήξερα ποιος καθόταν δίπλα μου. Δεν είχα χρόνο ούτε στο παράθυρο να βγω να δω τι γίνεται, ήμουν μέσα κλεισμένη, στα τέσσερα ντουβάρια. Από τη μια να διαβάζω τα παιδιά, από την άλλη να κάνω τις δουλειές του σπιτιού, από την άλλη να μαγειρέψω, έξω δεν προλάβαινα να βγω ούτε για να ψωνίσω – τα ψώνιζε όλα ο άντρας μου. Ο παππούς Στέφανος ακόμα βοηθούσε βέβαια, πήγαινε τα παιδιά στο σχολείο και τα έφερνε πίσω. Μερικές φορές με ρωτούσε: «Θες να σου φέρω κάτι;» και αναλόγως τον έστελνα στον μπακάλη ή στο φούρνο να πάρει μερικές φέτες ψωμί για να έχουμε κάτι στο σπίτι.
Η μητέρα μου συνήθιζε να λέει μια παροιμία, «Το αγώγι ξυπνάει τον αγωγιάτη», και αυτή η παροιμία ήταν πέρα για πέρα αληθινή. Όταν παντρεύτηκα, δεν ήξερα τίποτα επειδή η μητέρα μου δεν με άφηνε να κάνω δουλειές, όλα περνούσαν από το χέρι της, οπότε δεν ήξερα ούτε πώς να βράσω ένα αυγό. Αλλά όταν έμεινα μόνη, έπρεπε να κάνω τα πάντα και έμαθα τα πάντα.
Αφού μια φορά έβαλα ολόκληρο το κοτόπουλο με όλα τα εντόσθια του μέσα και το μαγείρεψα όταν παντρεύτηκα! Επειδή τότε δεν αγόραζες τα κοτόπουλα από το σούπερ μάρκετ όπως κάνεις τώρα, καθαρισμένα και έτοιμα. Τα αγοράζες ολόκληρα, και έπρεπε να τα καθαρίσεις μόνος σου. Πωλιόντουσαν στην αγορά απλά ξεπουπουλιασμένα, χωρίς φτερά. Μια μέρα, ο Τηλέμαχος μου έφερε ένα κοτόπουλο για να το μαγειρέψω και επειδή δεν είχε φτερά, έβαλα ολόκληρο το κοτόπουλο στο τσουκάλι. Αυτό βράζοντας άνοιξε μόνο του και ό,τι ήταν μέσα του -πέτρες, καλαμπόκια, χαλίκια- βγήκαν και γέμισαν την κατσαρόλα.
Και όταν το άνοιξα και το είδα – φαντάσου πόσο λίγα ήξερα – είπα, «Αλλά σοβαρά, δεν έβαλα τέτοια μέσα! Από πού ήρθαν αυτά;;;» Δεν ήμουν από χωριό, δεν ήξερα τι κάνουν τα κοτόπουλα και ότι έχουν στομάχι. Γιατί – νομίζεις ποτέ η μητέρα μου είχε αγοράσει ποτέ κοτόπουλο; Τρώγαμε κρέας μία φορά την εβδομάδα, και η μητέρα μου συνήθιζε να αγοράζει λίγο μοσχάρι και να μας τα ταίζει, ένα μικρό κομμάτι στον καθέναν. Τις υπόλοιπες μέρες, τρώγαμε όσπρια, λαχανικά και τέτοια πράγματα. Το καθημερινό κρέας έγινε της μόδας αργότερα, όταν το έβρισκες συσκευασμένο στο σούπερ μάρκετ.
Αυτό το κενό γνώσης για τη ζωή ήταν που με έκανε να επιμένω τόσο για την κόρη μου· δεν ήθελα απλώς να μάθει γράμματα, ήθελα να ξέρει να πατάει στα πόδια της. Όταν τελείωσε το δημοτικό σχολείο, η Λίλη ήταν έτοιμη να πάει στο γυμνάσιο, της ήταν εύκολο. Αποφοίτησε από το ίδιο γυμνάσιο θηλέων που είχα αποφοιτήσει κι εγώ και πολλές καθηγήτριες δικές μου τις πρόλαβε. Πολύ καλά πήγαινε, μόνο που στο τέλος της έδωσαν μια βαθμολογία που δεν ήταν δίκαιη για τις γλωσσικές της δεξιότητες, την άφησαν στο δεκαπέντε με δεκάξι στα είκοσι που δεν ήταν ο βαθμός που της άξιζε. Αυτό αποδείχτηκε όταν έδωσε τις εξετάσεις εισαγωγής στο πανεπιστήμιο. Τα πήγε τόσο καλά που έλαβε υποτροφία, δηλαδή πήρε χρήματα. Με κάποια απ’ αυτά τα χρήματα μάλιστα αγόρασε ένα ποδήλατο για τα αδέλφια της, κάτι που λαχταρούσαν χρόνια. Από το σχολείο της κόρης μου, μόνο λίγες πήγαν στο πανεπιστήμιο, πολύ λίγες, ήταν εξαιρετικό που η Λίλη μπήκε με υποτροφία.
Θυμάμαι μια φορά που η Λίλη έγραψε μια εκπληκτική έκθεση για τον ρόλο του κλήρου στην Επανάσταση. Η καθηγήτριά της δεν πίστευε ότι ένα κορίτσι μπορούσε να γράψει τόσο καλά και τη μάλωσε, λέγοντάς της ότι την έγραψα εγώ. Εκεί φάνηκε η αδικία: αν ένα κορίτσι ξεχώριζε, το σύστημα έσπευδε να το αμφισβητήσει. Δε θυμάμαι σε ποια τάξη ήταν, πιθανώς στην τρίτη ή τέταρτη τάξη του γυμνασίου και την επόμενη μέρα σηκώθηκα και πήγα και βρήκα τη δασκάλα.
Της είπα: «Λυπάμαι πολύ που ως εκπαιδευτικός πληγώσατε ένα παιδί που δούλεψε σκληρά σε αυτήν την έκθεση. Αν θέλατε η έκθεση να είναι αμιγής προσπάθεια των παιδιών και χωρίς βοήθεια από το σπίτι, να την κάνατε στο σχολείο, δεν έπρεπε να δώσετε το θέμα στα παιδιά να το επεξεργαστούν στο σπίτι. Οπωσδήποτε το παιδί ζήτησε πληροφορίες και τις βρήκε από κάπου, πώς θα μπορούσε αυτό το παιδί να έχει γνώση του παρελθόντος, του ρόλου που έπαιξαν οι ιερείς στην Ελληνική Επανάσταση; Απλώς είπα μερικά πράγματα στο παιδί ως η μητέρα της που έζησα, έμαθα, σπούδασα και απέκτησα γνώσεις από την εκκλησία. Δεν έπρεπε και εγώ να μεταφέρω κάτι στο παιδί μου; Βρήκε εγκυκλοπαίδειες, διάβασε μόνη της και αντί να την συγχαρείτε, γιατί σίγουρα την κρίνατε ως την καλύτερη έκθεση, την πληγώσατε. Λυπάμαι πραγματικά για εσάς!»
Και προσέθεσα: «Θα ήθελα η παρατήρησις μου αυτή να μη γίνει σε βάρος του παιδιού μου, να μείνει μέχρι εδώ, ειδάλλως θα προχωρήσω πιο βαθιά. Διότι αν αντιληφθώ ότι αυτή η παρέμβασις μου έγινε εις βάρος του παιδιού μου, δεν ξέρω πού θα φθάσω». Δεν είπε λέξη, καμία συγγνώμη, τίποτα. Καθόταν εκεί σαν βρεγμένη γάτα.
Αυτή η αδικία την πίκρανε την κόρη μου, αλλά την πείσμωσε να αποδείξει την αξία της στις εισαγωγικές για το πανεπιστήμιο. Όταν τελείωσε το σχολείο και ήταν η ώρα να κάνει τις εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο, ο πατέρας της δεν ήθελε να πάει. Έδωσα μάχη για να μπορέσει να δώσει εξετάσεις. «Γιατί πρέπει να πάει στο πανεπιστήμιο;» έλεγε. «Έχει τελειώσει το γυμνάσιο, ξέρει να διαβάζει και να γράφει, τα γαλλικά τα έχει προχωρήσει. Έχω τρόπο να βρω για εκείνη μια δουλειά στο δημόσιο τομέα να εργαστεί, έχω περιουσία να της δώσω ως προίκα. Τι νόημα έχει να περνάει τόσα χρόνια στο πανεπιστήμιο;»
Αλλά εκείνη έκλαιγε, ήθελε να δώσει εξετάσεις. Του είπα: «Το παιδί θα πάει να δώσει εξετάσεις, θα βρω τα χρήματα». Επειδή τότε όλα έπρεπε να πληρωθούν, του είπα: «Θα ζητήσω από τους συγγενείς μου, θα βρω έναν τρόπο, αλλά το παιδί θα κάνει τις εξετάσεις ανεξαρτήτως αν παρέχεις τα χρήματα ή όχι. Εμένα με κατέστρεψες, θες τώρα να καταστρέψεις και την κόρη σου;»
Μου το είχε πει, όμως, ότι αφού παντρευτούμε, ποτέ δε θα με άφηνε να δουλέψω. Οπότε, αργότερα, όταν ζήτησα χρήματα για να συνεχίσω τις σπουδές μου, δε μου τα έδωσε. Το είπε και το έκανε. Το ήξερα για την εργασία και το είχα δεχτεί, αλλά δε με άφησε καν να τελειώσω και τις σπουδές μου! Σκέφτηκε ότι οι σπουδές θα με οδηγήσουν σε δουλειά και φοβόταν μήπως γνωρίσω και κάποιον άλλον αν βγαίνω έξω από το σπίτι και συναναστρέφομαι με μορφωμένους ανθρώπους.
Πάντως, ο άντρας μου το δέχτηκε στο τέλος ότι η κόρη του πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις του πανεπιστημίου και την άφησε να παρακολουθήσει. Αλλά ο φόβος για να μη σπουδάζουν οι γυναίκες ήταν εμφανής κυρίως στη δική μου περίπτωση. Είπε ότι ήταν θέμα αρχής να μην εργάζεται η γυναίκα, για να μην φαίνεται ότι δεν μπορεί να με συντηρεί, αλλά δεν νομίζω ότι αυτό ήταν ο πραγματικός λόγος. Γιατί ακόμα κι αν έπρεπε να δουλέψω από ανάγκη, ξέρω ότι δε θα με άφηνε να σπουδάσω. Γιατί μάλλον ήταν ζηλιάρης και φοβόταν. Πάνω απ’ όλα, ίσως, φοβόταν εμένα. Μάλλον έλεγε: «Αν την αφήσω να ξεκινήσει το πανεπιστήμιο, μπορεί να κάνει μια άλλη ζωή, θα τη χάσω!»
Δεν ήταν ότι ο Τηλέμαχος απαγόρευε στις γυναίκες να κάνουν αυτά που κάνουν οι άντρες, επειδή για παράδειγμα δεν ήταν ότι απαγόρευε στα κορίτσια να βγαίνουν έξω και επέτρεπε στα αγόρια. Αλλά δεν μπορώ να το ξέρω με βεβαιότητα, επειδή τα παιδιά μου γενικά δεν έβγαιναν από το σπίτι μόνα τους. Φαντάσου ότι όταν μεγάλωσαν, εγώ τα έδιωχνα και έλεγα: «Βγείτε στο δρόμο, κάντε φίλους». Αλλά ειδικά τα δύο αγόρια καθόντουσαν πάντα μαζί και αφού δεν είχαμε μπαλκόνι, άνοιγαν το παράθυρο, ανέβαζαν τα παντζούρια, έπαιρναν θέση στο περβάζι και αφήναν τα πόδια τους να κρέμονται απ’ έξω από το παράθυρο. Κάθονταν εκεί για ατελείωτες ώρες. Αυτός ήταν ο δικός τους τρόπος να βγαίνουν έξω. Κοίταζαν ποιος περνούσε και είχαν τις δικές τους συζητήσεις.
Τα αγόρια δεν είχαν πολλές παρέες, αλλά η κόρη μου είχε, ειδικά από το πανεπιστήμιο, παρόλο που διάβαζε πολύ. Όταν άρχισε το πανεπιστήμιο, ήρθε σε μένα και μου είπε: «Μαμά, θέλω μια χάρη. Θέλω το μικρό δωμάτιο δίπλα στην κουζίνα, αυτό που το έχεις μετατρέψει σε αποθήκη, να αδειαστεί από όλα τα πράγματα που έχεις μέσα και να μου δώσεις εκεί να κάνω εκεί τη μελέτη μου. Επειδή θέλω να πηγαίνω εκεί να διαβάζω και δε θέλω τον θόρυβο από τον δρόμο και από τα αγόρια». Στο δωμάτιο αυτό υπάρχει ένα μεγάλο παράθυρο που κοιτάζει προς την αυλή μας, έρχεται πολύ φως μέσα. Πήραμε μια συρταριέρα, πήραμε ένα μικρό κομοδινάκι, της πήραμε ένα γραφείο και μια καρεκλίτσα. Ο αδελφός της ο Τάσος μάλιστα που ήταν καλός μάστορας της έφτιαξε μόνος του μια κρεμαστή βιβλιοθήκη και άρχισε να τοποθετεί τα βιβλία της εκεί.
Κατά τα χρόνια του πανεπιστημίου καθόταν μόνο σε αυτό το μικρό δωμάτιο. Αν έρχονταν φίλες στο σπίτι για επίσκεψη, τις πήγαινε σε άλλους χώρους. Δεν έκανε ποτέ εφηβικές επαναστάσεις, δεν έκανε καμία τρελή πράξη όπως κάνουν τα παιδιά, ήταν μια απλή κοπέλα. Επίσης εκείνα τα χρόνια, ο έρωτας δεν ήταν εύκολος όπως τώρα. Η Λίλη είχε γνωρίσει τον άνθρωπό της, αλλά οι σπουδές τους χώρισαν για λίγο, καθώς εκείνος έφυγε σε άλλη πόλη. Όταν τελικά μου εμπιστεύτηκε τη σχέση της, ήξερα πως για να το λέει, η απόφασή της ήταν τελεσίδικη, γιατί τότε η αποκάλυψη μιας σχέσης στους γονείς σήμαινε δέσμευση ζωής. Παρόλο που ο Τηλέμαχος ήταν αυστηρός, κι εγώ η ίδια δεν υπήρξα εύκολη μητέρα, αποφάσισα να γίνω η κρυφή της σύμμαχος. Την κάλυψα για να μπορεί να αλληλογραφεί και να επικοινωνεί, όπως κάποτε είχαν κάνει και η αδερφή μου και η μάνα μου για μένα. Ήταν μια αλυσίδα προστασίας. Ήθελα η κόρη μου να ξεκινήσει τη νέα της ζωή όχι από ανάγκη να δραπετεύσει, αλλά με τη δική της φωνή και τα δικά της πτυχία.
Κατάλαβα όμως πως ο κόσμος γύρω μας άλλαζε. Μέχρι τη δική μου γενιά, οι σπουδές για μια γυναίκα θεωρούνταν απειλή για την οικογενειακή ηρεμία. Όμως, βλέποντας τη Λίλη και τον μέλλοντα σύζυγό της, συνειδητοποίησα κάτι βαθύτερο: για τους μορφωμένους άνδρες της νέας γενιάς, μια γυναίκα με πανεπιστημιακή μόρφωση δεν ήταν πια «επικίνδυνη»., αλλά απαραίτητη σύντροφος. Το πτυχίο είχε γίνει η νέα, αόρατη προίκα, ίσως πιο σημαντική και από τα κτήματα ή τις δημόσιες θέσεις.
Ο πατέρας της πάντως θα της έλεγε να βγει έξω από το σπίτι και θα της έδινε λίγα χρήματα για να διασκεδάσει. Αλλά μέχρι να επιστρέψει, θα καθόταν στην πολυθρόνα δίπλα στην είσοδο και θα την περίμενε. Δε θα πήγαινε στο κρεβάτι του μέχρι να δει πρώτα την κόρη του να μπαίνει στο σπίτι. Αυτό εκείνη το παρατήρησε. Είδε ότι όταν ήταν έξω ο πατέρας της δεν κοιμόταν, αυτές ήταν οι αρχές του. Θα έμενε ξύπνιος και αυτή δεν ήθελε να τον ενοχλεί, οπότε δεν έβγαινε ούτε αυτή τόσο πολύ.
Ο άντρας μου ήταν πολύ ικανοποιημένος με την κόρη του και το απέδειξε μοιράζοντας την περιουσία του ακόμα και πριν αυτή παντρευτεί. Είχε μια αδυναμία για αυτήν και γι’ αυτό της είχε ήδη γράψει κτήματα στο όνομά της ως προίκα. Αλλά και τα αγόρια ήταν πολύ ήρεμα και δεν του δημιουργούσαν προβλήματα. Ούτε αυτά τον ενοχλούσαν καθόλου και ήταν ευχαριστημένος μαζί τους. Εγώ ήμουν που ένιωθα συνεχώς κούραση, είχα μια πολύ μεγάλη οικογένεια και πολλές δουλειές. Όλη η ευθύνη για τα πάντα είχε πέσει πάνω μου.
(συνεχίζεται)
photo Greek Radio FL
