«Αποφασίζω Έκλειψη», είναι η πρώτη ποιητική συλλογή της Σταύρη Ντουμάζιου που μόλις κυκλοφόρησε σε έναν καλαίσθητο τόμο από τις εκδόσεις ενύπνιο.
Υπαινικτικός τίτλος σαν να θέλει η ποιήτρια να κλείσει ένα κεφάλαιο φέρνοντας την κάθαρση στον νέο κύκλο που θα ανοίξει στο μέλλον. Στα περισσότερα ποιήματα συναντάται εκείνη η ώριμη εμπειρία που καυτηριάζει, αλλά και επαινεί τον έσω κόσμο των συναισθημάτων. Πλούσια η επιλογή των θεματικών προσεγγίσεων προβάλλουν με την πολυμορφία τους μια ολοκληρωμένη πρόταση, σε ένα άψογο αποτέλεσμα.
Η ποίηση για την Ντουμάζιου είναι η διαλεκτική αντιπαράθεση της πραγματικότητας και του ονείρου. Ήπια σουρεαλιστική γραφή, με κοινή λογική που μοιάζει ονειρώδης αλλά παραμένει συναισθηματικά γειωμένη να φανερώνει τις ανθρώπινες πράξεις και αδυναμίες. Από τη μια, η συνειδητοποίηση της οδυνηρής πραγματικότητας και από την άλλη το ουτοπικό μεγαλείο των αισθήσεων. Με οδηγό την εσωτερική παρόρμηση προς το τέλειο, η ποιήτρια, προσπαθεί να δημιουργήσει εκείνη την ξεχωριστή αρμονία στη ζωή που δίνει χώρο στις επιθυμίες, τα όνειρα, τη χαρά. Πλούσια συλλογή, αποτελείται από εξήντα έξι ποιήματα που δείχνουν ξεκάθαρα από την πρώτη ματιά πως τα περισσότερα ανήκουν στο ρεαλιστικό ρυθμό γραφής με έντονη μεταφορική αλληγορία προβάλλοντας τους στίχους με ύφος εξομολογητικό προερχόμενο από ένα συναισθηματικό βάρος που μόνο η βιωματική εμπειρία μπορεί να αποδοθεί με γλώσσα άμεση στον ποιητικό λόγο. Με λιτή όσο και συμβολική απόληξη, ακριβώς αυτό που χρειάζεται η σουρεαλιστική φόρμα -τη σωστή οικονομία του στίχου-, να λέει τα πράγματα με το όνομα τους. Ευθύβολος λόγος, χωρίς φιοριτούρες και υπερβολές, βαθαίνει στον συναισθηματικό κόσμο της ποιήτριας καθώς υπαινικτικά έχει αποτυπώσει μία πραγματικότητα από γεγονότα που άπτονται των διαπροσωπικών σχέσεων και που ο κάθε άνθρωπος έχει βιώσει μέσα από τις πέντε αισθήσεις του.
Απόσπασμα από το ποίημα!
ΤΟ ΝΥΧΤΙΚΟ
Το νυχτικό βγήκε στον δρόμο μοναχό–
το σώμα παραλήφθηκε–
μεταξωτό σχήμα της απουσίας,
κατάλευκο, ιδανικό κοντράστ για τα σκοτάδια.
Απόψε δε φυσάει έξω,
ακινησία δεν προέβλεψε το αθώο ύφασμα.
Νόμιζε έξω απ’ το δωμάτιο
θα το περίμενε ένας παράδεισος,
έτσι ελαφρύ.
Η ποιήτρια μέσα από τα ποιήματα της φανερώνεται πόσο είναι άρρηκτα δεμένη με τις λέξεις και πόσο μέσα από αυτές καταφέρνει να λειτουργεί αποδίδοντας σύνθετες έννοιες που αποφέρουν διαθέσεις, επιτυχίας ή αποτυχίας, συναισθηματικές μεταπτώσεις, ανάγκες και απαιτήσεις με άμεση λειτουργική ικανότητα στην έκφραση των συμβόλων και παραλληλισμών μέσα στη μοναχική πορεία των λέξεων. Με συνειρμούς προσπαθεί η ποιήτρια να ξορκίσει το κακό και να εξευμενίσει εκείνες τις δυνάμεις που με την αισθητική αξία τους αρμόζουν μόνο στον «Άνθρωπο».
Απόσπασμα από το ποίημα:
ΧΩΡΙΣΜΟΣ
Σε τέτοιες περιπτώσεις καθαρίζουνε τους χώρους
όπως μετά από έγκλημα,
ίσως να βοηθάει.
Το πιάτο σου πλύθηκε λοιπόν
τα σεντόνια αλλάχτηκαν
το πλυντήριο στους εξήντα βαθμούς
τα σιφόνια λαμποκόπησαν
όσο στην ΤV έπαιζε ένα τραγούδι για κάτι ελεύθερους
με διαφημίσεις απορρυπαντικών στο ενδιάμεσο.
Με το προσωπικό της ύφος έκφρασης καταφέρνει να βρίσκεται παρούσα και επίκαιρη με μια ποίηση πλούσια από την καθημερινότητα των ανθρώπινων σχέσεων και τη σημαντικότητα των θεμάτων που έχει επιλέξει να αναφερθεί με κατασταλαγμένες πάντα απόψεις και με συγκεκριμένο προσανατολισμό να εκφράζει το απροσδόκητο, εκείνο που έκανε εμφανώς τον Μαγιακόφσκι να έχει τονίσει ότι: «Ποιητής θα πει να λες πράγματα τέτοια που κανείς να μην έχει πει». Και να συμπληρώσω, πως ενώ είναι σε όλους γνωστά τα ανθρώπινα ζητήματα η Ντουμάζιου με έντεχνο λόγο τα παρουσιάζει σαν να συναντώνται πρώτη φορά.
Πνευματική ανάγκη για την ποιήτρια η σύλληψη και η αναζήτηση του ωραίου μέσα από μια πένα που δίνει μορφή στις ιδέες μεταμορφώνοντας την πραγματικότητα της λογικής σε δημιουργία που προκαλεί εντύπωση, συγκίνηση και απόλαυση στην ανάγνωση. Έτσι ολοκλήρωσε ένα έργο έχοντας ως έγνοια της το είναι που αγωνιά για τις ανθρώπινες σχέσεις και το μέλλον. Μια εκφορά λόγου που προσπαθεί να νικήσει τη φθορά μέσα από τη διαχρονικότητα των λέξεων και των εννοιών τους.
Δυναμικότητα πνεύματος, αυθόρμητη πλαστικότητα ύφους και βαθιά ευαισθησία της αλήθειας των πραγμάτων, χαρακτηρίζουν το ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα των ποιημάτων της.
Απόσπασμα από το ποίημα:
ΜΠΟΥΓΑΔΑ
Για μπουγάδα ο έρωτας μαζί με τα λευκά
να γυρίσει στις πολλές στροφές και στους εξήντα τους βαθμούς,
μήπως και καθαρίσει.
Ή μόνο στο χέρι πλύσιμο, στύψιμο ποτέ
και στους τριάντα με τα ευαίσθητα και τα μεταξωτά,
κατά τις οδηγίες του κατασκευαστή;
Αδιαφορώ.
Κι από τα απορρυπαντικά για κάθε χρήση,
κατάλληλο αυτό που ’ναι για έρωτα επίμονο κι ανθεκτικό.
Ο Έρωτας, όπως στη ζωή έτσι και στην ποίηση είναι το μεγάλο κεφάλαιο. Η ποιήτρια το προσεγγίζει συναισθηματικά από την υπαρξιακή εμπειρία με τη χρήση αλληγορικών επινοήσεων, όχι ως μια εξιδανικευμένη κατάσταση, αλλά ως μια δύναμη που κηλιδώνει, που φθείρει, που αφήνει ανεξίτηλα σημάδια.
Εύστοχα η ποιήτρια με οξυδερκές βλέμμα καταφέρνει να ρίχνει φως σε μνήμες μετασχηματισμένες σε εικόνες σε ένα πεδίο περιπλάνησης για τη σχέση, τη βούληση, το σώμα, το συναίσθημα, συχνά μεταφορικά φορτισμένα όλα από έναν κυρίαρχο ρεαλισμό που ξεσπά σαν αστραπή, με έντονη χρήση συμβόλων και ποιητικών περιγραφών όπως την έχει αναφέρει στο έργο του «επιθυμία της περιγραφής» ο Μπωντλέρ.
Ακριβώς αυτό κάνει η Ντουμάζιου στη γραφή της, αποτυπώνει το καθημερινό, το εφήμερο με τρόπο που να το ανυψώνει σε κάτι διαχρονικό. Οι εικόνες που δημιουργούνται τις προσφέρει στον κόσμο σε μια προσπάθεια εγρήγορσης για να τον κρατήσει ζωντανό.
Έτσι γράφει, κυρίως λόγω της συναισθηματικής φόρτισης και της φυσικής, σαφώς επινοητικής ροής της θεματικής των ποιημάτων της, ολοκληρώνει μια συλλογή χωρίς να φοβάται να κοιτάξει κατάματα τις αλήθειες που ενυπάρχουν γύρω της ή εκείνες τις αλήθειες-βιώματα που εγγίζουν την ανθρώπινη λεπτότητα δημιουργώντας μια συλλογή που στο σύνολο της να μετατρέπει τα καθημερινά ζητήματα στο υπερβατικό σημείο τους ανάμεσα στο φυσικό και το αφύσικο, ανάμεσα στην πληγή και την τρυφερότητα. Ανάμεσα στην αποδοχή και την απόρριψη.
Απόσπασμα από το ποίημα:
ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΟΝΕΙΡΟΥ
Από χθες επισκευάζω ένα όνειρο παλιό.
Τη νύχτα σε ύπνο μου δε χώραγε
–το αρνιότανε κι αυτός–
έτσι με όνειρο στην πλάτη τη μέρα περπατούσα
ασθμαίνοντας από το βάρος.
Έσφιξα τους αρμούς του
χρώματα παραδείσια έβαψα τις σκουριασμένες βίδες
μήπως ο ύπνος και το καταδεχτεί.
Σε αυτούς τους στίχους φαίνεται μέσα από την αλληγορική διάθεση της ποιήτριας να προσεγγιστεί η ανθρώπινη προσπάθεια στο ανεκπλήρωτο που δεν βρίσκει χώρο ούτε στον ύπνο για να δοθεί ζωή εκεί όπου η φθορά παλαιώνει τα όνειρα.
Ο συναισθηματικός κόσμος της δημιουργού είναι πολυδιάστατος. Συνυπάρχουν έννοιες με έμπειρη γνώση που αλληλοφωτίζονται μεταξύ τους όπως οι ανθρώπινες συμπεριφορές στις δυνατές σχέσεις που οδηγούνται από έρωτα, αγάπη, απώλεια, μοναξιά, οργή, τρυφερότητα, μελαγχολία. Συχνά η ποιήτρια με αμεσολάβητο ύφος και με σχετική ειρωνική διάθεση απογυμνώνει κάθε τι που μοιάζει φυσιολογικό και συνηθισμένο, όπως στο ποίημα της «ΕΝΑΣ ΠΕΡΑΣΤΙΚΟΣ» που είναι αντιπροσωπευτικό μιας επαναλαμβανόμενης συνηθισμένης ζωής.
Τριάντα χρόνια, ίδια τα βήματά του.
Σφιχτοδεμένα τα κορδόνια της συνήθειας
όταν περπατάει,
θηλιές που δεν ξελύνονται
δένουν και βήματα μαζί.
Όμως ό,τι κι αν είναι αυτό που έχει να πει το λέει κατευθείαν με λόγια απλά δίχως υπερβολές και μεγαλοστομίες αλλά μέσα από τον στίχο να προβάλλεται η ένταση.
«Ξέχασε δίπλα στο υγραέριο εύφλεκτη υπόσχεση»
Η ποιήτρια σκύβει στον κόσμο των μικρών πραγμάτων και στα σκιερά σημεία τους να ανακαλύψει τον πυρήνα των γεγονότων εκεί όπου κρύβονται οι αλήθειες της ζωής.
Κι αυτές οι αλήθειες είναι τα βασικά στοιχεία που χρησιμοποιεί και αφορούν τις ανθρώπινες σχέσεις. Στοίχοι που δομούν τους ανθρώπινους χαρακτήρες, από μία εντελώς προσωπική εσωτερική στάση όπως προβάλλονται στον λόγο της τα υποκείμενα των εξαρτημένων προτάσεων μετατρέποντας τα σε κύρια αντικείμενα.
«Ουρανός δεν το χώρεσε το ολόγιομο φεγγάρι/ έκπτωτο φρούτο/ με τη φλούδα έπεσε απόψε -για δες- καταμεσής του πιάτου μου».
Με φράσεις λιτά αρμονικές να απουσιάζουν έντεχνα οι ελλείψεις και οι επαναλήψεις, καταφέρνουν να υποβάλλονται στον αναγνώστη δίνοντας τη θετική σημασία τους και να δημιουργούν ερωτήματα ή κάποια άλλα από αυτά (τα ερωτήματα) να απαντώνται.
«Αγαπήθηκαν κι όμως γδάρθηκαν ανελέητα» λέει η ποιήτρια και φαίνεται καθαρά πόσο πολύ άρρηκτα δεμένη είναι με τις λέξεις που αγγίζουν την ανθρώπινη ύπαρξη για να καταφέρνουν να λειτουργούν με πνευματική διαύγεια αποδίδοντας στο μέγιστο την θεματική τού κάθε στοίχου, χαρίζοντας στην ανάγνωση διαθέσεις που ανασύρουν μνήμες περασμένων συμβάντων.
Από τους πρώτους στίχους γίνεται αντιληπτό πως ο λόγος της εκφράζεται με μια σπάνια ικανότητα να μοιράζεται με τον αναγνώστη καθημερινά ζητήματα χωρίς να τα ωραιοποιεί, όπως για παράδειγμα στο ποίημα ΧΩΡΙΣΜΟΣ, όπου το οδυνηρό τέλος δεν εκφράζεται με υπερβολές και πομπώδεις εκφράσεις, αλλά με μια απλή απεικόνιση και ρομαντική διάθεση.
Απόσπασμά από το ποίημα.
Όταν με βρήκανε ανάσκελα
αυτοί ψάχναν για σφαίρες.
Αυτοχειρία, είπαν οι ρομαντικοί.
Κανείς δε σκέφτηκε πως ήτανε τα όμορφα τα γράμματά σου
και το πώς κρέμασες ψηλά
ανάμεσα στο σίγμα και το άλφα την απόστροφο
μισό φεγγάρι
χωρίς το άλλο του μισό.
Όσο κι αν ένα τέλος είναι ωραιοποιημένο, η απώλεια δεν εμφανίζεται ως μια αφηρημένη έννοια αλλά χειροπιαστή με υλικό βάρος.
Ναι, όλα πήγαν περίφημα.
Ύστερα πλήρωσα τους λογαριασμούς
καθότι πρώτη του μηνός
και μέσα στο παλιό μου πορτοφόλι το τσιγαρόχαρτο
που ’γραφες «Σ’ αγαπώ».
Και δεν ήτανε το σ’ αγαπώ
αλλά τα γράμματα σου που με σκοτώσανε ακαριαία
όσο το πλυντήριο γύρναγε τα αυριανά μου ρούχα
στις τελευταίες γρήγορες στροφές.
Ρεαλιστικός λυρισμός διατρέχει όλα τα ποιήματα της συλλογής. Με λεπτότητα και προσοχή αναβιώνει την ψυχή μέσα από μνήμες που επιμένουν να βρίσκονται παρούσες και να φανερώνουν σχεδόν με κινηματογραφική ταχύτητα εικόνες τολμηρές, σχεδόν ειρωνικές, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινες. Λόγος καθαρός, σε ένα μείγμα δυναμικής ευαισθησίας αποδομένος με γνησιότητα, ειλικρίνεια και ευθυκρισία των εσωτερικών σκέψεων της καταφέρνει να εκφράζει σημαντικές αξίες της ζωής χωρίς άστοχες εκφράσεις αλλά με απλό όσο και επιτακτικό τρόπο να προβάλλει την πνευματική ένταση τους. Άρρηκτες οι προσεγγίσεις των ζητημάτων που καταπιάνεται προσδίδουν στην ποίηση τη δυναμική μιας δραματικής καθαρότητας γεμάτη προτερήματα και προεκτάσεις για σκέψη και περισυλλογή.
Απόσπασμα από το ποίημα.
ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΡΩΕΙ ΜΟΝΑΧΟΣ
Τίποτα δεν περισσεύει
μπουκιά το γέλιο
όλοι τρώνε από αυτό
μέχρι να αδειάσει το πιάτο,
έχει για όλους.
Η μνήμη σβησμένο κερί
τις Κυριακές φυσάει
σβήνει τα μυστικά,
όλοι συγχωρεθήκαν στις ιστορίες τους.
Στην άκρη των χειλιών στάζει ο ήλιος
να ξεχυθούν τραγούδια
να ξεχυθεί ευλογία
γλέντι ο αιώνας να τον πιούν.
Η υπαρξιακή αγωνία στο μεγαλείο της, στίχοι που λένε πολλά περισσότερα από δεκάδες λέξεις που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Όμως η ποιήτρια ξέρει πως το μέτρο μιλά δυνατά και το αφήνει ελεύθερο στον σφυγμό της εποχής να διεισδύσει στον πυρήνα της αποκαλυπτικά και σπαρακτικά και ν’ αναδύεται μέσα από τη δημιουργικότητα της και την ποιότητα των προσεγμένων λέξεων ως οδηγός συνειδήσεων και όχι ως απλός φωτογράφος μιας εποχής ή επιλεγμένων πράξεων.
Με σκέψη ισορροπημένη φωτίζει γεγονότα σημαντικά που πάντα σηματοδοτούν σημεία της ζωής. Επίμονα, εντατικά και περιγραφικά δίνουν με κάθε λεπτομέρεια τη δραματική καθαρότητα στον τόνο, στο ρυθμό στην έκφραση, και δεν αφήνουν περιθώρια να περάσει κάποιος στίχος απαρατήρητος καθώς σε όλα τα ποιήματα συναντάται μια ωριμότητα που καυτηριάζει, αλλά και εξυψώνει τον κόσμο των συναισθημάτων. Με παραλληλισμούς προσπαθεί να ξορκίσει το κακό και να εξευμενίσει εκείνες τις δυνάμεις που με την αισθητική αξία τους συνταιριάζονται μόνο στον «Άνθρωπο». Στο ποίημα ΜΠΟΥΓΑΔΑ φαίνεται καθαρά πόσο συνειρμικά εμπλέκει τον έρωτα σαν ένα ρούχο που λερώνεται, πλένεται και τελικά μένει σιδερωμένο στη μνήμη.
Απόσπασμα από το ποίημα.
Για μπουγάδα ο έρωτας μαζί με τα χρωματιστά
να γυρίσει στις πολλές στροφές και στους εξήντα τους βαθμούς,
μήπως και καθαρίσει.
Η Ντουμάζιου με περιπαιχτική διάθεση αντιμετωπίζει τον έρωτα σαν λερωμένο ρούχο που έχει ανάγκη καθαρότητας για μια πιθανή επαναφορά στην αρχική του μορφή. Εξαιρετική η συνολική σύλληψη, ως η αναζήτηση του ωραίου από μια πένα που έχει έγνοια το βαθύτερο είναι, εκείνο που αγωνιά για τις ανθρώπινες σχέσεις και τη μελλοντική τους ευεξία.
Αυθόρμητη πλαστικότητα ύφους που επιδιώκει να νικήσει τη φθορά σε κάθε της έκφραση μέσα από τη διαχρονικότητα των λέξεων και των εννοιών να προβάλλεται με βαθιά ευαισθησία ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας των ποιημάτων της. Και αυτό είναι η επιτυχία της συλλογής. Ότι θέτει ζητήματα να παρατηρήσουμε με προσοχή τις πράξεις που συμβολικά σηματοδοτούν περιόδους ζωής. Η μπουγάδα, η άδεια καρέκλα, η μοναξιά να τρώει κάποιος μόνος του, η γυναίκα στο μπαλκόνι. Ένα διπλό κρεβάτι, ένα ζευγάρι γυαλιά, ένα εγκαταλελειμμένο πιάνο στη γωνία. Σύμβολα ζωής όλα που μέσα από τους στίχους αποκτούν οντότητα, φωνή, ουσία, βάρος, ψυχή.
photo Enipnio.gr
Σταύρη Ντουμάζιου, Αποφασίζω έκλειψη
