Του Ελληνoκαναδικού Ινστιτούτου Ερευνών (Hellenic Canadian Research Institute)
Η ανακοίνωση της Τουρκίας, στις 15 Αυγούστου 2026, για τη δημιουργία δύο νέων «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο παρουσιάστηκε ως ένα σημαντικό βήμα για την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, όποιος έχει παρακολουθήσει τη συμπεριφορά της Άγκυρας στην περιοχή τις τελευταίες δεκαετίες αναγνωρίζει αμέσως το μοτίβο. Δεν πρόκειται για μια πρωτοβουλία προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Πρόκειται για έναν ελιγμό δικαιοδοτικής επέκτασης — μια στρατηγική κίνηση που περιβάλλεται από τη γλώσσα της περιβαλλοντικής προστασίας.
Οι λεπτομέρειες έχουν σημασία. Ένα από τα πάρκα που ανακοινώθηκαν εκτείνεται από την περιοχή της Ραιδεστού (Tekirdağ) προς τον θαλάσσιο χώρο μεταξύ των ελληνικών νησιών Σαμοθράκης και Λήμνου. Το δεύτερο εκτείνεται από τη Φετιγιέ (Fethiye) και το Κας (Kaş) προς τα ύδατα γύρω από το Καστελλόριζο, ένα μικρό ελληνικό νησί το οποίο έχει επανειλημμένα βρεθεί στο επίκεντρο των αναθεωρητικών διεκδικήσεων της Τουρκίας. Οι ζώνες αυτές εκτείνονται πολύ πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα. Επικαλύπτουν περιοχές ανοικτής θάλασσας καθώς και τμήματα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), κανένα κράτος δεν μπορεί μονομερώς να επιβάλει εθνική δικαιοδοσία σε διεθνή ύδατα ή στην υφαλοκρηπίδα άλλου κράτους. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε αναλόγως, δηλώνοντας ότι τα σχετικά διατάγματα «δεν παράγουν απολύτως κανένα έννομο αποτέλεσμα». Η εκτίμηση αυτή δεν αποτελεί απλώς πολιτική ρητορική. Είναι αυτό ακριβώς που προβλέπει το διεθνές δίκαιο.
Ωστόσο, η νομική διάσταση αποτελεί μόνο τη μία πλευρά της υπόθεσης. Η άλλη είναι η στρατηγική πρόθεση, η οποία είναι αδύνατον να αγνοηθεί.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS και εδώ και χρόνια προωθεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ένα μαξιμαλιστικό όραμα για τις θαλάσσιες ζώνες, το οποίο επιδιώκει να περιορίσει τις θαλάσσιες ζώνες που δημιουργούν τα ελληνικά νησιά — καθώς και εκείνες της Κυπριακής Δημοκρατίας — και να διευρύνει την τουρκική επιρροή στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η χωροθέτηση αυτών των θαλάσσιων πάρκων είναι απόλυτα συνεπής με αυτή τη στρατηγική. Το Καστελλόριζο αποτελεί εδώ και χρόνια κεντρικό σημείο των τουρκικών αμφισβητήσεων, ενώ τα ύδατα μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης αμφισβητούνται από διαδοχικές τουρκικές κυβερνήσεις ήδη από τη δεκαετία του 1970.
Δεν πρόκειται για περιοχές που επιλέχθηκαν κυρίως λόγω της περιβαλλοντικής τους σημασίας. Πρόκειται για περιοχές μεγάλης πολιτικής και στρατηγικής σημασίας.
Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι θεωρητικός. Εάν μονομερείς περιβαλλοντικοί χαρακτηρισμοί αρχίσουν να λειτουργούν ως de facto εδαφικές ή δικαιοδοτικές διεκδικήσεις, δημιουργείται ένα προηγούμενο που υπονομεύει τα θεμέλια της διεθνούς θαλάσσιας διακυβέρνησης.
Αποδυναμώνει την αξιοπιστία του διεθνούς δικαίου, υπονομεύει τη συνεργασία για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και επιβραβεύει κράτη που επιχειρούν να παρακάμψουν τις προβλεπόμενες νομικές διαδικασίες μέσω διοικητικών ελιγμών.
Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος θα πρέπει να αποτελεί πεδίο επιστημονικά τεκμηριωμένης συνεργασίας και όχι ένα βολικό πρόσχημα για την επέκταση δικαιοδοτικών αξιώσεων.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τα θαλάσσια πάρκα της ίδιας της Ελλάδας — τα οποία έχουν δημιουργηθεί στο Ιόνιο και στο Αιγαίο — βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Η διαφορά αυτή δεν είναι αμελητέα. Αντανακλά μια θεμελιώδη αρχή: η περιβαλλοντική προστασία πρέπει να ασκείται εντός νόμιμων ορίων και όχι να χρησιμοποιείται ως μέσο για την επαναχάραξή τους.
Η κίνηση της Τουρκίας έχει επίσης σοβαρές συνέπειες, καθώς προκαλεί νέες εντάσεις σε μια ήδη ευαίσθητη περιοχή, περιπλέκει τη συνοχή του ΝΑΤΟ και υπονομεύει τις προσπάθειες σταθεροποίησης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφερειακή ασφάλεια απαιτεί προβλεψιμότητα και σταθερότητα, η μονομερής στάση της Άγκυρας δημιουργεί αβεβαιότητα και περιττές τριβές.
Η χρησιμοποίηση της περιβαλλοντικής πολιτικής ως γεωπολιτικού εργαλείου δεν είναι απλώς προκλητική. Είναι αποσταθεροποιητική.
Επάνω χάρτης: Βορειοανατολικό Αιγαίο, όπου το τουρκικό θαλάσσιο πάρκο που έχει ανακηρυχθεί (σκούρο μπλε) εκτείνεται μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου (πορτοκαλί).
Κάτω χάρτης: Ανατολική Μεσόγειος, όπου απεικονίζεται το τουρκικό θαλάσσιο πάρκο που έχει ανακηρυχθεί (σκούρο μπλε) να εκτείνεται μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα μεταξύ Ρόδου και Καστελλόριζου (πορτοκαλί), καθώς και γύρω από το ίδιο το Καστελλόριζο.
Πηγή εικόνας: «fyiteam»
