Ένα παιδί ανοίγει το κινητό «για πέντε λεπτά» και, όταν σηκώνει το βλέμμα, έχει περάσει μία ώρα. Το ατέρμονο scrolling, τα βίντεο που διαδέχονται το ένα το άλλο και οι ειδοποιήσεις που κλέβουν τον ύπνο δεν είναι τυχαία χαρακτηριστικά. Είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού, και τα παιδιά είναι τα πιο ευάλωτα απέναντί του. Για τις οικογένειες της ομογένειας, και ιδιαίτερα για όσες ζουν στην Αυστραλία, όπου ο σχετικός νόμος ισχύει ήδη, το θέμα δεν είναι θεωρητικό. Τώρα και η Ελλάδα ετοιμάζεται να ακολουθήσει.
Από την 1η Ιανουαρίου 2027, το νέο πλαίσιο θέτει όριο ηλικίας 15 ετών για την πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Το νομοσχέδιο έχει κατατεθεί στη Βουλή και, σύμφωνα με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, θα ψηφιστεί την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση παρουσίασε το μέτρο σε διυπουργική ενημέρωση με τους υπουργούς Επικρατείας, Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Το μέτρο είχε εξαγγελθεί από την άνοιξη, και ο Άκης Σκέρτσος θυμίζει ότι ο πρωθυπουργός «χτύπησε πρώτος το καμπανάκι» για έναν προστατευτικό κανόνα απέναντι στους αλγορίθμους που εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητα των παιδιών. Ο ίδιος είχε μοιραστεί τότε και την απάντηση του 15χρονου γιου του: «είμαι υπέρ διότι όταν ανοίγει ένα κινητό κλείνει μια παρέα». Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης προειδοποίησε ότι τα social media έχουν αποδειχθεί πολύ επικίνδυνα επειδή εθίζουν τα παιδιά, και ότι τα παιδιά πρέπει να ζουν και στον πραγματικό κόσμο και όχι μόνο στον εικονικό. Παράλληλα, παραδέχτηκε ότι η αύξηση των ψυχικών νοσημάτων δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στα κοινωνικά δίκτυα, αφού συντρέχουν και άλλοι παράγοντες, όπως οι συνέπειες της πανδημίας.
Η Ελλάδα μπαίνει σε μια πολύ μικρή ομάδα χωρών. Ο Άκης Σκέρτσος σημείωσε ότι λίγες χώρες στην Ευρώπη έχουν προχωρήσει σε τέτοιο μέτρο. Όπως ανέφερε, η άλλη χώρα που έχει κάνει κάτι αντίστοιχο είναι η Αυστραλία, η οποία δεν ανήκει σε υπερεθνικό οργανισμό, ενώ η Ελλάδα δεσμεύεται από την ΕΕ. Γι’ αυτό η ελληνική πρωτοβουλία θεωρείται πρωτοποριακή: προσπαθεί να εφαρμόσει στην Ευρώπη ένα μέτρο που μέχρι σήμερα δοκιμάστηκε κυρίως στην Αυστραλία, μέσα στο ενωσιακό δίκαιο. Εύλογα, λοιπόν, το ερώτημα είναι τι δείχνουν τα αποτελέσματα εκεί.
Το αυστραλιανό πείραμα: Τα πρώτα αποτελέσματα
Στην Αυστραλία, από τις 10 Δεκεμβρίου 2025, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης με ηλικιακό περιορισμό πρέπει να λαμβάνουν εύλογα μέτρα ώστε οι κάτοικοι κάτω των 16 να μη δημιουργούν ή διατηρούν λογαριασμό. Δεν προβλέπονται ποινές για τα παιδιά ή τους γονείς, αλλά οι πλατφόρμες μπορεί να αντιμετωπίσουν κυρώσεις. Για συστημική μη συμμόρφωση, τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν τα 49,5 εκατομμύρια αυστραλιανά δολάρια.
Οι πρώτοι αριθμοί ήταν εντυπωσιακοί. Μέσα στον πρώτο μισό Δεκέμβριο, οι μεγάλες πλατφόρμες αφαίρεσαν την πρόσβαση σε περίπου 4,7 εκατομμύρια λογαριασμούς που αναγνωρίστηκαν ως ανηλίκων κάτω των 16. Η επίτροπος ηλεκτρονικής ασφάλειας (eSafety) Τζούλι Ίνμαν Γκραντ είχε δηλώσει ότι τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, αλλά είχε προειδοποιήσει ότι ήταν νωρίς για να κριθεί αν επρόκειτο για πλήρη συμμόρφωση. Η ίδια είχε υπογραμμίσει ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο σε εβδομάδες ή μήνες, αλλά στη μείωση της βλάβης και στην αλλαγή των κοινωνικών προτύπων, με πιθανά αποτελέσματα που θα φανούν σε βάθος γενιάς. Ενδεικτικά, για να μετρηθούν οι επιπτώσεις με την πάροδο του χρόνου, η eSafety πραγματοποιεί διαχρονική αξιολόγηση.
Η πιο ψύχραιμη εικόνα, τρεις μήνες μετά
Η πρώτη επίσημη αξιολόγηση της eSafety δείχνει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Πρόκειται για την πρώτη αναφορά μιας διετούς διαχρονικής μελέτης που παρακολουθεί πάνω από 4.000 παιδιά και οικογένειες. Τα βασικά ευρήματα:
- Το ποσοστό των παιδιών κάτω των 16 που διατηρούν λογαριασμό έπεσε από 52,4% σε 42,1%, μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση.
- Το ποσοστό όσων δήλωναν ότι χρησιμοποιούν κάποια πλατφόρμα, με ή χωρίς λογαριασμό, μειώθηκε από 85,9% πριν τον νόμο σε 81,5% στους τρεις μήνες.
- Περίπου 58% των εφήβων δήλωσε καθημερινή χρήση, από περίπου 60% πριν την απαγόρευση.
- Οι περισσότεροι ανήλικοι που είχαν λογαριασμό πριν την έναρξη μπόρεσαν είτε να τον κρατήσουν είτε να δημιουργήσουν νέο, με κύρια αιτία την αποτυχία των πλατφορμών να εφαρμόσουν αποτελεσματικό έλεγχο ηλικίας.
Η μελέτη είχε και ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: περίπου οι μισοί από τους ανηλίκους που κράτησαν τους λογαριασμούς τους είπαν ότι οι πλατφόρμες δεν είχαν ελέγξει την ηλικία τους. Άλλοι ανέφεραν ότι ο λογαριασμός τους δήλωνε ηλικία 16 ή άνω, ή ότι τα συστήματα ελέγχου τους έκριναν λανθασμένα ως μεγαλύτερους. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν ήταν τόσο ότι τα παιδιά «ξεγελούσαν» τα συστήματα, όσο ότι πολλές φορές δεν υπήρχε αποτελεσματικός έλεγχος. Στην αναφορά του Μαρτίου, η eSafety σημείωνε επίσης ότι ενώ υπάρχουν λιγότεροι ανήλικοι με λογαριασμούς, σημαντικός αριθμός παιδιών κάτω των 16 παραμένει στα social media.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι το μέτρο απέτυχε ούτε ότι πέτυχε πλήρως. Είναι ότι οι πρώτοι μήνες έδειξαν μια μετρήσιμη αλλά περιορισμένη αλλαγή, και ότι η ποιότητα του ελέγχου ηλικίας κρίνεται ως η μεγαλύτερη αδυναμία. Η eSafety θεωρεί τα στοιχεία αυτά πρώιμα, καθώς η μελέτη συνεχίζεται για δύο χρόνια.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η ελληνική προσέγγιση φαίνεται να στοχεύει ακριβώς στο σημείο που η αυστραλιανή εμπειρία έδειξε ως αδύναμο: την επαλήθευση ηλικίας. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου εξήγησε ότι «δεν δίνουμε κανένα απολύτως δεδομένο των παιδιών μας». Το Kids Wallet δεν δίνει ούτε ημερομηνία γέννησης, αλλά μόνο ένα flag, δηλαδή ένα σήμα για το αν το παιδί είναι πάνω ή κάτω των 15 ετών. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, αν μια πλατφόρμα είναι βέβαιη ότι ένας χρήστης είναι κάτω των 15, πρέπει να κλειδώσει τις εφαρμογές της. Αν δεν είναι βέβαιη, θα δημιουργεί ένα QR code που θα πρέπει να σκαναριστεί με το Kids Wallet. Η Ελλάδα, επισημαίνει το υπουργείο, διαθέτει ήδη λειτουργική εφαρμογή ταυτοποίησης ηλικίας που καλύπτει τις προδιαγραφές της ΕΕ.
Το σχέδιο δεν επιβάλλει συγκεκριμένη εφαρμογή ούτε γενικευμένη ταυτοποίηση όλων των χρηστών. Επιτρέπονται και ισοδύναμες λύσεις συμβατές με το ενωσιακό δίκαιο. Το υπουργείο ξεχωρίζει την επαλήθευση ηλικίας από την αποκάλυψη ταυτότητας: η πλατφόρμα χρειάζεται να γνωρίζει μόνο αν ο χρήστης πληροί το όριο. Η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act προβλέπει τεχνολογία «απόδειξης μηδενικής γνώσης» (zero-knowledge proof), που αποδεικνύει την ηλικιακή προϋπόθεση χωρίς να αποκαλύπτει όνομα, ακριβή ημερομηνία γέννησης ή αριθμό ταυτότητας.
Το υπουργείο, ωστόσο, δεν υπόσχεται θαύματα. Παραδέχεται ότι κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι πλήρως απρόσβλητο από παράκαμψη, για παράδειγμα με VPN, ψευδή ηλικία ή ξένο λογαριασμό. Η απάντησή του είναι κοινές ευρωπαϊκές προδιαγραφές, συνεργασία με τις πλατφόρμες και αποτελεσματική επιβολή, ενώ θα παρακολουθείται και αν τα παιδιά μετακινούνται σε υπηρεσίες με λιγότερες εγγυήσεις προστασίας. Αν οι Έλληνες ρυθμιστές θα καταφέρουν να αποφύγουν τα προβλήματα της Αυστραλίας είναι κάτι που μόνο η πράξη θα δείξει.
Τι προβλέπει το ελληνικό νομοσχέδιο
Η κεντρική ρύθμιση είναι σαφής: απαγορεύεται η πρόσβαση των ανηλίκων που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Οι πλατφόρμες οφείλουν να εφαρμόζουν κατάλληλες, αναλογικές και αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας. Δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση του διαδικτύου ή της κατοχής κινητού. Το νομοσχέδιο είναι λιτό, με έξι άρθρα, και, όπως εξήγησε ο Άκης Σκέρτσος, προσαρμόζεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο χωρίς να εισάγει νέο κανονιστικό ή κυρωτικό καθεστώς. Δεν ακολουθεί δηλαδή τη γαλλική προσπάθεια, που ήταν πιο φιλόδοξη και «χτυπούσε» στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το υπουργείο σημειώνει ότι το σχέδιο κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ενσωματώθηκαν οι παρατηρήσεις της.
Για τον υπολογισμό του ορίου ισχύει ειδικός κανόνας: ως ημερομηνία γέννησης όλων των ατόμων του ίδιου ημερολογιακού έτους θεωρείται η 1η Ιανουαρίου. Έτσι, ένα παιδί που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 2012 δεν χρειάζεται να περιμένει τα γενέθλιά του. Την 1η Ιανουαρίου 2027, ο περιορισμός αφορά τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2013 και μετά. Τα παιδιά του 2013 θα καλύψουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2028 και του 2014 από το 2029. Όσα έχουν ήδη λογαριασμό δεν εξαιρούνται. Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση με γονική συναίνεση πριν από τα 15 ούτε ειδικό περιορισμένο λογαριασμό για τις ηλικίες 13 έως 15.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου διευκρίνισε ότι η ρύθμιση αφορά τα Instagram, Facebook και TikTok, ενώ η εφαρμογή της στο Snapchat βρίσκεται υπό διερεύνηση. Το κριτήριο είναι η παροχή υπηρεσίας κοινωνικής δικτύωσης και όχι απλώς η εμπορική ονομασία, και ο κατάλογος δεν είναι κλειστός.
Γιατί λένε ότι χρειάζεται παρέμβαση: Τα στοιχεία
Το υπουργείο υπογραμμίζει ότι δεν υποστηρίζει πως κάθε χρήση κοινωνικών δικτύων προκαλεί πρόβλημα ψυχικής υγείας σε κάθε παιδί. Οι επιπτώσεις εξαρτώνται από την ηλικία, την ευαλωτότητα, το περιεχόμενο και τον τρόπο χρήσης. Υπάρχουν όμως δεδομένα που, κατά το υπουργείο, δικαιολογούν προληπτική παρέμβαση. Ο Άκης Σκέρτσος ανέφερε ότι τουλάχιστον ένα στα τέσσερα παιδιά διατρέχει κίνδυνο έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό και χρήση που δεν ταιριάζει σε παιδιά. Ο Άδωνις Γεωργιάδης παρουσίασε στοιχεία για το πόσο νωρίς ξεκινά η χρήση:
- Περισσότεροι από τους μισούς μαθητές Γυμνασίου ξεκίνησαν σε ηλικία 10 έως 12 ετών.
- Ένας στους τέσσερις δηλώνει υπερβολική χρήση.
- Ένα στα πέντε παιδιά αναφέρει νευρικότητα, ανασφάλεια ή διάσπαση προσοχής όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.
Το υλικό παραπέμπει και στη συγκριτική έρευνα EU Kids Online 2026, με 28.465 παιδιά 10–16 ετών από 19 ευρωπαϊκές χώρες, όπου μόλις το 48% δηλώνει ότι αισθάνεται ασφαλές online. Στην έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Φεβρουαρίου 2025, με 2.500 μαθητές 10–18 ετών, ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου δηλώνει υπερβολική χρήση. Το υπουργείο τονίζει ότι πρόκειται για αυτοαναφορές και όχι για κλινική διάγνωση εθισμού, και ότι η τεκμηρίωση των κινδύνων δεν αποδεικνύει ότι το όριο θα λύσει το πρόβλημα. Η αποτελεσματικότητά του πρέπει να αξιολογείται στην πράξη.
Ποιος ευθύνεται και πού καταγγέλλεται η παράβαση
Η βασική αρχή του νομοσχεδίου, όπως και στην Αυστραλία, είναι ότι το βάρος μετακινείται από τις οικογένειες στις εταιρείες. Όπως είπε ο Άκης Σκέρτσος, στόχος είναι να περάσουμε «από την ατομική ευθύνη γονεών και παιδιών, στην εταιρική ευθύνη, την κρατική ρύθμιση». Δεν προβλέπονται πρόστιμα ή ποινές για παιδιά και γονείς. Ο Άδωνις Γεωργιάδης έδωσε ένα απτό παράδειγμα: «αν κάνουν πλημμελή εφαρμογή οι πλατφόρμες, θα μπορείς να πηγαίνεις στο δικαστήριο για να διεκδικήσεις αποζημίωση. Αν δεν κάνουν ό,τι προβλέπεται, οι πλατφόρμες θα πληρώνουν». Ο Άκης Σκέρτσος πρόσθεσε ότι η νομοθέτηση «στέλνει ένα μήνυμα ότι οι κανόνες είναι ενιαίοι για όλους».
Το σχέδιο εντάσσεται στον ν. 5099/2024, τον εφαρμοστικό νόμο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Για παρόχους εγκατεστημένους στην Ελλάδα, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων εποπτεύουν την εφαρμογή. Η ΕΕΤΤ είναι ο Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών και δέχεται καταγγελίες, τις οποίες διαβιβάζει στον αρμόδιο Συντονιστή όταν ο πάροχος είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος. Δεν δημιουργείται νέος εποπτικός φορέας ή νέο αυτοτελές σύστημα προστίμων. Οι κυρώσεις του ευρωπαϊκού πλαισίου μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών, αλλά δεν επιβάλλονται αυτομάτως για κάθε περιστατικό.
Τι αλλάζει για τους εφήβους 15 έως 17 ετών
Οι οικογένειες ρωτούν συχνά τι συμβαίνει με τους εφήβους που βρίσκονται λίγο πάνω από το όριο. Σύμφωνα με το υπουργείο, τα παιδιά 15 έως 17 ετών δεν εμπίπτουν στην ελληνική ηλικιακή απαγόρευση, εφόσον καλύπτουν το όριο με τον ειδικό τρόπο υπολογισμού της διάταξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαιρούνται από κάθε προστασία. Παραμένουν ανήλικοι και δικαιούνται τις προστασίες του ευρωπαϊκού πλαισίου. Η συμπλήρωση του ορίου δεν ισοδυναμεί με απεριόριστη χρήση ούτε απαλλάσσει τους παρόχους από τις υποχρεώσεις προστασίας τους. Για τους γονείς, ο διάλογος, οι ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και ο γονικός έλεγχος παραμένουν χρήσιμα εργαλεία. Δεν υπάρχει γενική υποχρέωση εγγραφής σε συγκεκριμένη εφαρμογή, και όσοι θέλουν ενημέρωση μπορούν να αξιοποιήσουν το parco.gov.gr.
Τα δικαιώματα έκφρασης και πληροφόρησης των παιδιών
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την προστασία. Αγγίζει δικαιώματα που τα παιδιά έχουν: την πρόσβαση στην πληροφορία, την έκφραση και την κοινωνική συμμετοχή. Το υπουργείο το αναγνωρίζει ρητά και σημειώνει ότι τα ψηφιακά περιβάλλοντα προσφέρουν και μάθηση, δημιουργικότητα και υποστήριξη. Η ρύθμιση, όπως τονίζει, αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης πριν από τα 15 και δεν θεσπίζει γενική απαγόρευση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας. Επιδιώκει να περιορίσει την πρώιμη έκθεση σε κινδύνους που συνδέονται με προβληματική χρήση, διαταραχή ύπνου, επιβλαβές περιεχόμενο και ανεπιθύμητες επαφές. Η ευρωπαϊκή πρόταση στοχεύει και σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σχεδιασμού, όπως η ατέρμονη κύλιση και τα συστήματα συστάσεων που επιδιώκουν παρατεταμένη εμπλοκή.
Το υπουργείο παραδέχεται ότι η αναλογικότητα πρέπει να τεκμηριώνεται και ότι η προστασία οφείλει να συνδυάζεται με προσβάσιμες και ασφαλείς δυνατότητες ενημέρωσης, επικοινωνίας και έκφρασης. Ο ψηφιακός γραμματισμός και τα γονικά εργαλεία δεν αντιπαρατίθενται στο όριο, αλλά το συμπληρώνουν: τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να αξιολογούν περιεχόμενο και να ζητούν βοήθεια, αλλά αυτά από μόνα τους δεν αρκούν απέναντι σε σχεδιασμούς που ενισχύουν την προβληματική χρήση. Ο Άκης Σκέρτσος το συνόψισε: η κυβέρνηση είναι θετική στη χρήση της τεχνολογίας για την εκπαίδευση, την ενημέρωση και την ψυχαγωγία, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να μπει πλαίσιο ρύθμισης.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο παραμένει ακόμη πρόταση. Το EU KIDS Act δεν είναι ισχύων κανονισμός και χρειάζεται έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Είναι ευρύτερο από το ελληνικό σχέδιο, καθώς καλύπτει υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως ψηφιακούς συντρόφους. Για τις ηλικίες 13 έως κάτω των 15 προβλέπει ειδικό περιορισμένο λογαριασμό με υποχρεωτικά γονικά εργαλεία και ημερήσιο όριο έως μία ώρα. Για τα παιδιά κάτω των 13, επιτρέπει μόνο στενή εξαίρεση μέσω λογαριασμού γονέα σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες βίντεο. Η ημερομηνία της 1ης Ιανουαρίου 2027 αφορά αποκλειστικά την ελληνική ρύθμιση και όχι το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Πώς θα κριθεί η επιτυχία
Το υπουργείο ορίζει την επιτυχία πιο ευρέως από τον αριθμό των λογαριασμών που κλείνουν. Θα εξετάζονται η πραγματική τήρηση του ορίου, η προβληματική χρήση, ο ύπνος και η ευημερία των παιδιών, καθώς και οι αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί, τα σφάλματα επαλήθευσης και η μετακίνηση σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες. Η εφαρμογή θα αξιολογείται συστηματικά, με επιστημονική συνδρομή και με συμμετοχή γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών. Το ερώτημα που προκύπτει από την αυστραλιανή εμπειρία είναι αν ένας έλεγχος ηλικίας που θα λειτουργεί πραγματικά μπορεί να κάνει τη διαφορά που δεν έκανε ο αρχικός νόμος εκεί. Την απάντηση θα τη δώσουν τα επόμενα χρόνια, από την Αθήνα μέχρι τη Μελβούρνη.
