Η Τζόζεφιν Μπέικερ (Josephine Baker) υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα, συνδυάζοντας την ιδιότητα της σούπερ σταρ του μιούζικ-χολ με εκείνη της ηρωίδας της Γαλλικής Αντίστασης.
Η Ζωή και η Άνοδος στη Δόξα
Καταγωγή και Πρώτα Χρόνια: Γεννήθηκε το 1906 στο Σεντ Λούις των ΗΠΑ μέσα σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
Η Καριέρα στο Παρίσι: Το 1925 μετακόμισε στο Παρίσι, όπου έγινε αμέσως διάσημη για τον προκλητικό και απελευθερωμένο χορό της, ιδιαίτερα με τη θρυλική “φούστα από μπανάνες”.
Πολιτισμικό Σύμβολο: Έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα που απέκτησε παγκόσμια φήμη, αποτελώντας σύμβολο της “Εποχής της Τζαζ”.
Η Δράση ως Κατάσκοπος (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος)
Με το ξέσπασμα του πολέμου το 1939, η Μπέικερ στρατολογήθηκε από τη γαλλική αντικατασκοπεία (Deuxième Bureau) μέσω του λοχαγού Ζακ Αμπτέι. Η δράση της περιλάμβανε:
Χρήση της Φήμης ως Κάλυψη: Ως διάσημη καλλιτέχνης, μπορούσε να ταξιδεύει ελεύθερα σε ουδέτερες χώρες (όπως η Πορτογαλία και η Ισπανία) και να παρευρίσκεται σε διπλωματικές δεξιώσεις χωρίς να κινεί υποψίες.
Μεταφορά Μυστικών:
Έγραφε πληροφορίες για τις κινήσεις των γερμανικών στρατευμάτων με αόρατο μελάνι πάνω στις παρτιτούρες των τραγουδιών της.
Έκρυβε απόρρητα έγγραφα και φωτογραφίες στρατιωτικών εγκαταστάσεων μέσα στα εσώρουχά της, γνωρίζοντας ότι οι Γερμανοί δεν θα τολμούσαν να υποβάλουν μια σταρ σε σωματική έρευνα.
Φιλοξενία Αντιστασιακών: Χρησιμοποίησε τον πύργο της, το Château des Milandes, στη νοτιοδυτική Γαλλία, για να κρύβει μέλη της Αντίστασης και να τους προμηθεύει με πλαστά έγγραφα.
Δράση στη Βόρεια Αφρική: Υπηρέτησε ως υπολοχαγός στις βοηθητικές δυνάμεις της Γαλλικής Αεροπορίας, ψυχαγωγώντας τα συμμαχικά στρατεύματα ενώ παράλληλα λειτουργούσε ως σύνδεσμος για τις μυστικές υπηρεσίες.
Αναγνώριση και Τιμές
Για την προσφορά της στην ελευθερία της Γαλλίας, τιμήθηκε με τις υψηλότερες διακρίσεις:
Λεγεώνα της Τιμής (Chevalier de la Légion d’Honneur).
Πολεμικός Σταυρός (Croix de Guerre).
Μετάλλιο της Αντίστασης (Médaille de la Résistance).
Πάνθεον: Το 2021, έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα που εισήλθε στο Πάνθεον του Παρισιού, την ανώτατη τιμή της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Η Τζόζεφιν Μπέικερ δεν περιορίστηκε μόνο στις κατασκοπικές της δραστηριότητες· μετά τον πόλεμο, μετέτρεψε τη διεθνή της ακτινοβολία σε ένα πανίσχυρο όπλο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ.
Η Μάχη κατά των Φυλετικών Διακρίσεων
Άρνηση Διαχωρισμένων Ακροατηρίων: Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Μπέικερ έθετε ως απαράβατο όρο στα συμβόλαιά της την κατάργηση του φυλετικού διαχωρισμού στις αίθουσες που εμφανιζόταν. Αν το κοινό δεν ήταν αναμεμειγμένο (λευκοί και μαύροι μαζί), αρνούνταν να ανέβει στη σκηνή.
Το Περιστατικό στο Stork Club (1951): Όταν το διάσημο κλαμπ της Νέας Υόρκης αρνήθηκε να την εξυπηρετήσει λόγω του χρώματός της, η Μπέικερ κατήγγειλε δημόσια το γεγονός. Η τότε ανερχόμενη ηθοποιός (και μετέπειτα πριγκίπισσα του Μονακό) Γκρέις Κέλι, που βρισκόταν εκεί, αποχώρησε επιδεικτικά μαζί της σε ένδειξη συμπαράστασης, ξεκινώντας μια ισόβια φιλία.
Η “Ημέρα Ζοζεφίν Μπέικερ”: Η οργάνωση NAACP (Εθνική Ένωση για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων) την ανακήρυξε “Γυναίκα της Χρονιάς” και όρισε την 20ή Μαΐου 1951 ως τιμητική ημέρα προς χάριν της για τον αγώνα της κατά του ρατσισμού.
Μοναδική Γυναίκα Ομιλήτρια: Ήταν η μόνη γυναίκα που εκφώνησε επίσημη ομιλία δίπλα στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, φορώντας περήφανα τη στολή της Γαλλικής Αντίστασης με τα παράσημά της.
Το Μήνυμά της: Στην ομιλία της ανέφερε τη χαρακτηριστική φράση: “Έχω μπει σε παλάτια βασιλιάδων και σπίτια προέδρων, αλλά στην Αμερική δεν μπορούσα να μπω σε ένα ξενοδοχείο να πιω έναν καφέ”, τονίζοντας την αντίθεση ανάμεσα στη δόξα της στην Ευρώπη και τον ρατσισμό στην πατρίδα της.
Η “Φυλή του Ουράνιου Τόξου” (The Rainbow Tribe)
Θέλοντας να αποδείξει έμπρακτα ότι οι άνθρωποι διαφορετικών φυλών μπορούν να ζήσουν αρμονικά, υιοθέτησε 12 παιδιά από διαφορετικές εθνικότητες και θρησκείες. Τα μεγάλωσε στον πύργο της στη Γαλλία, αποκαλώντας την οικογένειά της “Φυλή του Ουράνιου Τόξου”, ως ένα ζωντανό πείραμα αδελφοσύνης.
Πρόταση Ηγεσίας
Μετά τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968, η χήρα του, Κορέτα Σκοτ Κινγκ, της πρότεινε να αναλάβει την ηγεσία του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων. Η Μπέικερ αρνήθηκε, θεωρώντας ότι τα παιδιά της ήταν πολύ μικρά για να ρισκάρει τη ζωή της σε μια τόσο επικίνδυνη θέση.
Βιβλιογραφία
Baker, Josephine, and Jo Bouillon. Josephine. Harper & Row, 1977.
Caron, Jean-Claude, and Gérard Pochon. Joséphine Baker: Résistante. Éditions du Rocher, 2021.
Bouillon, Jo. Joséphine. Robert Laffont, 1975.
Joséphine Baker: The Story of an Awakening (2021).>Documentary
The Josephine Baker Story (1991). HBO.
Photo By Studio Harcourt – RMN, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=76195495, https://en.wikipedia.org/wiki/
